Turks, klassiek en dansbare jazz: de muziek van Karsu Dönmez

Karsu Dönmez @Seabottom Jazz Festival

Karsu Dönmez @Seabottom Jazz Festival

‘Karsu’ (sneeuwwater) was eens gewoon de naam van een dorpje in het zuiden van Turkije. Nederlandse filmliefhebbers kennen de naam van een alom geprezen muziekdocu die momenteel in een select aantal Nederlandse filmtheaters draait. Maar bovenal is het de naam van de zangeres die erin centraal staat en naar wie de film vernoemd werd, zoals zij vernoemd werd naar het dorp waar haar grootouders geboren werden.

Karsu Dönmez (19-04-1990) is een Nederlandse singer-songwriter en klassiek geschoold pianiste met Turkse wortels. Ze groeit op in het multiculturele Osdorp, een wijk in Amsterdam-West. Al op zeer jonge leeftijd weet ze precies wat ze wil: een podium voor haar muzikale expressie. Klassieke pianolessen die ze vanaf haar zevende volgt leren Karsu naast noten lezen ook componeren. In haar puberteit ontdekt ze haar zangstem en begint ze jazzy popliedjes te schrijven, die ze naast bekende Turkse liedjes van achter de piano ten gehore brengt in het Turkse restaurant van haar vader waar ze vanaf haar zestiende de gasten bedient.

Van docu tot doorbraak

Wie het sympathieke filmportret van Karsu en haar familie heeft gezien weet het zeker: Karsu’s reeds gerezen ster kan alleen maar verder stijgen. De inmiddels bijna 23-jarige Karsu trad al drie keer op in de prestigieuze Carnegie Hall te New York, verscheen in een keur aan Nederlandse en buitenlandse TV-programma’s, speelde op gerenommeerde podia wereldwijd en stond op diverse jazzfestivals. Haar debuutalbum ‘Karsu Dönmez – Live aan ’t IJ’ verscheen in 2010; ‘Confession’, Karsu’s eerste studio album, kwam eind 2012 uit en haalde de nummer 1-positie in de i-Tunes downloadlijsten in Nederland, België en Turkije.

Karsu Dönmez @Seabottom Jazz Festival

Seabottom Jazz Festival

Om Karsu te interviewen voor al.arte.magazine reis ik op 23 maart 2013 af naar het ‘kleine broertje’ van het roemruchte North Sea Jazz Festival: het Seabottom Jazz Festival in het Agora Theater te Lelystad, waar Karsu die avond zal optreden. Ed Goudriaan, de organisator van Seabottom Jazz die ik later tegenkom in de nog lege gangen van het theater, vertrouwt me toe dat hij eigenlijk geen moment twijfelde toen hij een aantal jaar geleden kennis maakte met Karsu’s muziek. Hij liet Karsu in 2009 en 2010 bij eerdere edities van het Lelystadse festival meteen in de grote theaterzaal optreden.

Traditie versus eigenheid

Met het oog op haar Turkse wortels en de meer traditionele dan wel behoudende generatie van de ouderen in haar familie vraag ik Karsu naar de reactie van haar grootouders op haar publieke professie. Hoe was het voor hen dat hun kleindochter haar hart volgt in zingen en muziek maken?

“Mijn opa van vaderskant was burgemeester en vond muziek meer iets voor zigeuners. Aanvankelijk kon hij het niet zo waarderen dat ik in restaurants zong en her en der optrad. Maar toen hij zag dat gerenommeerde kranten in Turkije postief en uitgebreid over mijn muziek schreven was hij toch wel heel trots. In 2010, toen hij al overleden was, kwam mijn oma voor drie maanden naar Nederland. Het eerste optreden dat zij van mij zag was in een uitverkocht Muziekgebouw aan ’t IJ, tijdens het Turkey Now! festival. Dat was bijzonder voor ons allebei.” Dat moment is te zien in de muziekdocu: Karsu’s oma, met hoofddoek, geeft zichtbaar ontroerd bloemen aan Karsu na afloop van het betreffende optreden.

In Karsu’s nieuwste clip, ‘Crime’, zien we een heel andere Karsu. In dit liedje snijdt ze schijnbaar luchthartig gevoelige onderwerpen aan: overspel, moord en schizofrenie. Voelt Karsu zich vrij om zich te kleden zoals ze doet en om over alles te schrijven wat ze wil, of ervaart ze ergens toch een culturele grens? Karsu: “Tot voor kort schreef ik niet over mezelf, maar slechts over wat me opviel in de wereld om me heen. Mijn familie en vrienden weten dat. Daarbij vind ik de teksten die ik zing en de muziek die ik speel belangrijker dan de aandacht van anderen te richten op sexy kleding. Tegelijkertijd denk ik: nu kan ik nog dragen wat ik wil, zoals zulke hoge hakken.”

Karsu Dönmez @Seabottom Jazz Festival

Publiek bezit

Karsu bewoog zich niet altijd zo vanzelfsprekend op het podium als nu het geval is. “Je zou het misschien niet zeggen, maar vroeger was ik verlegen. Dat veranderde toen ik merkte dat mensen waardeerden wat ik speelde, wat ik zong, dat ik voorzichtig grapjes maakte. Daarnaast heb ik gespeeld in de meest gekke omstandigheden. Soms zeiden mensen gewoon “Wil je nu even ophouden?” Elk optreden, elke ervaring gaf me meer zelfvertrouwen. En ik weet dat het staat, dat alles goed is; anders sta ik niet op het podium. Het is een kwestie van repeteren en nogmaals repeteren, van partituren uitschrijven, controleren en desnoods overschrijven. Maar sommige dingen laat ik bewust aan het toeval over; dat hoort bij jazz, bij improvisatie, muzikale spontaniteit.”

Opvallend is het verschil tussen Karsu’s meisjesachtigheid als ze praat en haar overtuigende professionaliteit op het podium. Hoe gaat ze om met haar toenemende bekendheid? “In het begin moest ik er behoorlijk aan wennen. Omdat ik jong was kreeg ik van alle kanten goed bedoelde maar vaak tegenstrijdige adviezen. Qua advies luister ik nu alleen nog naar mensen die mij heel goed kennen of mensen die er veel verstand van hebben. Dus dat zijn in de eerste plaats de mensen van wie ik hou en mijn muzikanten. Voor een ‘jong oog’ vind ik de mening van mijn zusje van negentien ook heel belangrijk. Verder doe en draag ik nu waar ik zelf blij van word.”

Krachtige vrouwen als bron van inspiratie

Nina Simone (1933-2003) is één van Karsu’s muzikale iconen. Twee andere beroemde zangeressen die Karsu inspireren zijn de Spaans-Afrikaanse Buika en de Turkse Sezen Aksu. “Zij zijn eigenzinnig en staan als krachtige vrouwen op het podium. Dat spreekt me aan.” Een intrigerende cover van Karsu is het lied ‘Adio Kerida’ van één van haar andere favorieten: de bekende Israëlische zangeres Yasmin Levy. Als ik opmerk dat Karsu’s stemgeluid in haar versie van Levi’s liedje mij enigszins doet denken aan Shakira moet Karsu lachen. “Dat is een kwestie van stemtechniek. Vorige week werd ik nog vergeleken met Amy Winehouse (1983-2011). Ik probeer bovenal mezelf te zijn; ik hou gewoon van diversiteit en veel soorten stemgeluid. Op het conservatorium behoren mensen juist hun stem heel open en naturel te gebruiken.”

Karsu Dönmez @Seabottom Jazz Festival

Een aantal jaar geleden deed Karsu auditie voor een conservatoriumopleiding jazz, zang en piano – en werd afgewezen. Karsu: “Dat was best logisch. Ik was een jonge, zingende pianiste die probeerde binnen een half jaar alle jazztheorie in zich op te nemen. Toen ik auditie deed was ik ziek; ook waren er schoonheidsfoutjes en het nodige theoriegebrek. Ik heb later wel de vooropleiding gedaan. Nu denk ik: het is maar goed dat ik eerst werd afgewezen. Er was daar geen ‘hokje’ voor mij.”

Karsu vindt zangeressen als Joss Stone en Duffy een verademing, juist omdat deze zich niet conformeren aan het mainstreamgeluid dat volgens haar de meeste conservatoria voorstaan. “Als zij naar het conservatorium hadden gewild dan waren ze vast afgewezen. Zij hebben ieder een heel apart geluid en houden zich niet aan stijlregels, net als Amy Winehouse. Maar daarin ligt toch juist hun waarde? Tegelijkertijd vraag ik van de muzikanten met wie ik werk wél dat zij conservatorium-geschoold zijn; als zij geen partituren kunnen lezen kunnen we niet communiceren.”

Eclectisch repertoire

Karsu’s repertoire is een bonte mix van jazz, popliedjes, Turkse traditionals en meer klassieke nummers. Eén populair Turks liedje dat Karsu regelmatig zingt is ‘Çok uzaklarda’, geschreven door de Turkse dichter Kayahan en velen bekend in de versie van de Turkse zangeres Nilüfer Yumlu. Ik kende het nummer in twee andere uitvoeringen: van de Canadese Loreena McKennitt die het in 1991 componeerde en het slechts met ‘na na na’ lardeerde en van de ‘Griekse Fayrouz’, Haris Alexiou, die het in 1996 in het Grieks op de plaat zette.

Vooralsnog richt Karsu zich niet méér op de Westerse markt dan op het Turkse publiek. “Ik blijf voorlopig dansbare jazz maken en zing nou eenmaal graag in het Turks. Wat dat betreft was het fantastisch om met de band op te treden tijdens het Ankara Jazz Festival. Maar ik ben nog jong en heb me nog te bewijzen in het genre. In Turkije zijn veel jongeren in jazz geïnteresseerd, terwijl het hier meer iets is voor 30+. Voor mij bestaan klassieke muziek en het componeren naast de jazz en pop. Dat is het, dat ben ik.”

 

 

Mogelijkheden en herinneringen

Bekendheid biedt ook mogelijkheden. Op 5 mei a.s. treedt Karsu ’s avonds op tijdens het Bevrijdingsfestival te Zwolle, waar het verwachte bezoekersaantal rond de 100.000 ligt. “Nu is het er nog wat te vroeg voor, maar ik hoop in de toekomst mijn bekendheid voor anderen aan te mogen wenden door bijvoorbeeld ambassadrice van een goed doel te worden. Met invloed en een aanhang kan ik mijn stem laten horen, geld inzamelen en mensen in beweging brengen.” Lachend: “Misschien word ik dan ook wel politiek actief. Het zit bij ons in de familie.”

Karsu’s toekomst is rooskleurig. Wat wil ze de wereld nalaten? “Laatst las ik dat je twee keer overlijdt; de eerste keer als je ziel je lichaam verlaat; de tweede keer wanneer mensen je naam vergeten. Ik hoop dat ik iets moois, een mooie herinnering zal achterlaten.”

Fotografie: © Khadija Ed-Dahbi

Dit artikel kwam mede tot stand door Seabottom Jazz Festival en Cinema Delicatessen. Klik hier voor een overzicht van filmtheaters waar de docufilm ‘Karsu – I hide a secret’ de komende weken te zien is en hier om te zien waar Karsu binnenkort optreedt.

This post is also available in: English