Souad Massi brengt een vleugje Andalusië naar België

Souad Massi | © Jean-Baptiste Millot
Souad Massi | © Jean-Baptiste Millot

Het is de lente van het jaar 950. Je bevindt jezelf in Córdoba, de hoofdstad van Al-Andalus, islamitisch Spanje. Je slentert richting de Grote Moskee, de smalle geplaveide straten af. De stad bolt op van beweeglijkheid. Het is een bijenkorf waar mensen binnen- en buitengaan, op zoek naar kennis of genezing, om te lezen, iets te kopen bij een ambachtsman, of kruiden, specerijen, katoen of zijde te verhandelen. Een lichte bries kietelt je neusvleugels met de geur van een citrusboom die pal in het midden van een patio van een nabijgelegen villa staat. Plotsklaps dringen poëtische verzen je oren binnen, gereciteerd op een plaats hier ver vandaan. Wanneer je je ogen opent, dringt het tot je door dat het slechts een dagdroom was. Het laatste lied van Souad Massi’s nieuwste album, El Mutakallimûn (Masters of the Word) stroomt uit de radio.

Souad Massi | © Jean-Baptiste Millot

Souad Massi | © Jean-Baptiste Millot

Op 15 oktober nodigt De Roma Souad Massi uit om haar nieuwste album, El Mutakallimûn (Masters of the Word), voor te stellen in kader van het Hello Jazz! Festival. De vermaarde singer-songwriter/gitariste, in Algiers geboren in 1972, brengt muziek die invloeden van over de hele wereld in zich draagt; van Portugese fado tot rock en folk rock, Midden-Oosterse arrangementen en Afrikaanse melodieën. Aan deze potpourri voegt de zangeres ook nog eens verschillende talen toe. Zo zingt ze niet alleen in het Arabisch, maar ook in het Kabyle, Frans en Engels. “Ik hou van jazz, Afrikaanse muziek, Latijns-Amerikaanse muziek… Dezer dagen luister ik vaak naar opera. Muziek maken en optreden is voor mij een spontaan proces,” zo zegt de Algerijnse nachtegaal zelf.

Souad Massi’s solocarrière schoot officieel uit de startblokken in 1999, toen Island Records haar onder de vleugels nam na haar deelname aan het Franse Femmes d’Algerie-festival. De zangeres heeft ruim twintig jaar muzikale bagage, maar kan zelf niet verklaren waarin haar succes schuilt. “Ik denk er niet over na. Het gaat mij om de inhoud en doen waar ik van hou,” legt ze uit. “Wanneer ik op het podium sta, voel ik me gelukkig en vrij.” In zowel akoestische als elektronische composities zingt ze over onderwerpen die variëren van de liefde tot politieke zaken. Vijf jaar na het haast profetische album O, Huriya (Liberty), dat vlak voor de opstanden in het Midden-Oosten verscheen, bracht ze eerder dit jaar El Mutakallimûn (Masters of the Word) uit.

Aan de lancering van dit album ging twee en een half jaar onderzoek vooraf. De wortels van het idee achter El Mutakallimûn liggen in Córdoba. Deze Andalusische stad, die op de oevers van de Guadalquivir prijkt, ademt een rijk islamitisch-christelijk-joods erfgoed en verleden uit. Middeleeuws Spanje had, zoals universitair docent Maaike van Berkel het verwoordt, wel haar aandeel in grote onderlinge gewelddadigheden, maar wordt tegelijk aangehaald “als voorbeeld van een goed functionerende multiculturele samenleving.”

Toen Souad Massi enige tijd in Córdoba verpoos, raakte ze geïnspireerd door de geschiedenis van de streek en zij die geschoold waren in ʿilm al-kalām, letterlijk de wetenschap van het discours, veelal beschreven as islamitische scholastische theologie. “De Arabische wereld kende en kent zoveel grote schrijvers, dokters, wetenschappers, filosofen, geleerden en professoren,” oppert Massi. “Dit album weerspiegelt de creativiteit en innovatie van die tijd. Ik wil dat het een herinnering hieraan is.”

El Mutakallimûn is echter meer dan pure nostalgie. Het is een verzameling van tien klassieke en meer hedendaagse gedichten, geïnterpreteerd door de Algerijnse artieste zelf. “Het was zo moeilijk om een selectie te maken,” zucht ze. De meeste teksten zijn van politieke en filosofische aard, hoewel Souad Massi er toch een liefdesverhaal tussenin heeft geschoven. “Gezien het belang van de liefde in Arabische liederen was dit een must,” glimlacht ze.

Ze heeft het over niets minder dan Majnūn Laylā, waaraan een bossa nova twist is gegeven in het zevende lied op het album, genaamd Faya Layla. Van oorsprong een gedicht uit pre-islamitisch Arabië, vertelt Majnūn Laylā het verhaal van Qays, wiens onvoorwaardelijke liefde voor Layla hem de naam ‘Majnun’ oplevert. Layla’s vader weigert echter wanneer Qays om zijn dochters hand vraagt, heilig overtuigd van diens mentale instabiliteit. Verdere voorbeelden van klassieke schrijvers wiens woorden beluisterd kunnen worden door middel van het album zijn de zesde eeuwse Zuhayr ibn Abi Sulma, de tiende eeuwse al-Mutanabbi, en de achtste eeuwse Al-Asmaʿi.

Een ander lied op El Mutakallimûn is Hadari, een bewerking van het jongere Ilā Ṭuġāt al-‘Ālam (Aan de tirannen van de wereld). Dit gedicht, geschreven door de Tunesische dichter Abou el Kacem Chebbi tijdens de Franse overheersing in Tunesië, won opnieuw aan populariteit tijdens de Tweede Intifada en, recenter, tijdens de Tunesische Jasmijnrevolutie. Een derde voorbeeld is Lastou Adri, een afrobeat vertolking van een gelijknamig gedicht van de twintigste eeuwse Libanese dichter Ilya Abu Madi.

De variëteit waarmee Souad Massi haar stem over weet te brengen past de inhoudelijke diversiteit van El Mutakallimûn als gegoten. Hoewel het album opent met enkel haar woorden en het kabbelende getokkel van haar akoestische gitaar, worden in het tweede lied een drum en elektrische piano geïntroduceerd. Later volgen Spaanse ritmes, een banjo, een oud, jazzy tunes, en zelfs een reggaemelodie wanneer de andere liederen voorbijkomen.

Het CD-doosje van El Mutakallimûn bevat niet alleen de Arabische liedjesteksten met vertaling, maar omhult ook de kalligrafische kunst van het Algerijnse vader-en-zoon duo Mohamed en Aymen Bourafai. Omdat kalligrafie en het handmatig kopiëren van manuscripten in middeleeuws Andalusië hoog in het vaandel werd gedragen, is dit weerom het bejubelen van een rijk verleden die de zangeres met haar fans wil delen.

Terwijl onrustwekkende verslagen over ISIS de media domineren, is Souad Massi’s doel met dit album tweevoudig. Zo wil ze de onwetendheid van niet-Arabieren over Arabieren en stigmatiserende stereotypen die over Arabieren en moslims heersen de das omdoen – en dat net door aandacht te vestigen op de rijkdom van het Arabische en islamitische filosofische en lyrische erfgoed. “Ik ben het helemaal niet beu om dit te verdedigen,” vertelt ze. “Want het is zo, zo belangrijk.” Met El Mutakallimûn toont ze daarnaast aan hoe de gedichten van deze hedendaagse en klassieke schrijvers als inspiratie kunnen dienen voor het dagelijks leven van vandaag. “Ik richt me daarbij vooral tot Arabische jongeren in het westen, die zich soms verloren voelen,” zegt ze. “Ze moeten van het bestaan van dit erfgoed afweten, dat we delen en waar we trots op horen te zijn. Ik beschouw het als mijn persoonlijke verantwoordelijkheid om hen hieraan te herinneren, en muziek te maken die hoop en kracht opwekt.”

“Ieder concert is anders,” antwoordt de Algerijnse zangeres op de vraag wat we van haar concert in België kunnen verwachten. “Publieken in de Arabische wereld zijn doorgaans heel enthousiast. Er is een cultuur en een identiteit die we delen. Maar ik ben eerder in België ook heel warm ontvangen.” Zo herinnert ze zich hoe, na vroegere concerten, professoren op haar afkwamen om enkele correcties aan te brengen in de poëtische teksten die ze bezingt. “Een concert is inderdaad een interactie tussen publiek en artiest. Algemeen spelen we telkens hetzelfde programma, maar wanneer het publiek erom vraagt brengen we ook extra liederen. Als zij een goeie vibe uitstralen, geeft het je zoveel energie.”

Souad Massi – El Mutakallimûn

do 15 oktober 2015 – 20u30
Hello Jazz! Festival
De Roma (Turnhoutsebaan 329,Borgerhout)

VVK € 22/20 (KASSA + € 2)

Voor info & tickets, klik hier

In het kader van VW Spring Sessions treedt Souad Massi op 12 maart 2016 ook op in de Ancienne Belgique. Meer info over dit concert vind je hier.

Comments

This post is also available in: English

Geef een reactie