Saddie Choua: “Positieve verhalen kunnen misbruikt worden”

Saddie Choua twijfelde even, maar uiteindelijk ging ze toch in op de vraag van de European Women’s Lobby om een film te maken die stereotypen over vrouwelijke migranten moest doorbreken. Gisteren werd die ook getoond bij het filmfestival Aflam du Sud in Brussel. De film moest positieve verhalen brengen, en dat stoorde Choua: “Positieve verhalen kunnen misbruikt worden om groepen te verdelen.”

De beslissing van de Belgisch-Marokkaanse filmmaakster om de vraag van de vrouwenlobby niet te negeren, resulteerde in This Is My Home Now over vrouwelijke migranten in Europa. Deze documentaire volgt Anna, Dil en Sophie. Die eerste migreerde van Rusland naar Cyprus, de tweede van Sri Lanka naar Ierland, en Sophie woont in Frankrijk en heeft roots in Tunesië. Anna beheert samen met haar moeder een hotel in Cyprus terwijl Sophie een beautysalon heeft in Frankrijk.

Dil Wickremasinghe - This is my home now

Dil Wickremasinghe – This is my home now

Dil schittert in haar job als journaliste bij een radiozender waar ze opvalt als Ierse van Sri Lankaanse afkomst. “Toen ik pas in mainstream media werkte, konden mensen niet plaatsen waarom ik tweewekelijks een psychologe interview. Moet ik niet over migrantenzaken praten? Is geestelijke gezondheid een migrantenzaak?”, vertelt Dil in de film over haar ervaring in de Ierse media. Terwijl ze eerst enkel over migranten sprak, vroeg ze na zes maanden aan haar radiozender om haar programma te verbreden naar alle vormen van discriminatie en sociale uitsluiting. “Ik haat het idee dat migranten enkel bekommerd zouden zijn om migrantenzaken. Als je een migrant op tv ziet, hoef je het geluid zelfs niet luider te zetten want je weet al waarover het gaat.”

Met This Is My Home Now toont Choua de vrouwen als migrant, maar vooral ook als zelfbewuste en sterke vrouwen. “Zolang ik mezelf als mens beschouw en mezelf 100% respecteer, kan ik niet niet feministisch zijn. Zo simpel is het”, zijn bijvoorbeeld de woorden van Anna. Sophie herinnert de kijkers aan de rol van mannen in het emancipatieproces van vrouwen. “Vrouwen zijn vrij snel geëvolueerd in hun deelname aan het sociale leven, maar paradoxaal genoeg zijn de mannen achtergebleven. Ze verwachten nog steeds dat wij al het huishouden doen. Ik heb het geluk dat ik een man heb die me helpt in het huishouden.”

Aflam du SudOp het filmfestival Aflam du Sud in Brussel paste de documentaire bij de opzet van de tweede editie van dit festival, dat filmcreaties toont met een link naar de Arabische wereld: het thema vrouwenrechten. “De organisatrice Rachida Chbani contacteerde me eerst voor een debat op het einde van het festival. Dat debat gaat over of de Arabische lente de situatie van vrouwen verbeterd heeft”, vertelt Choua. “Toen vroeg ze of ik ook een film had die met vrouwenrechten te maken heeft.”

Rachida Chbani wou vrouwelijke filmmakers de kans geven om hun werk te tonen. “De mondiale audiovisuele wereld heeft behoefte aan de indringende en storende blik van vrouwen. De vrouw is bij elke sector van de filmproductie aanwezig, maar haar rol is weinig erkend”, motiveert Chbani haar keuze voor de focus op vrouwen. “Voor mij is er geen film die hier de beste is. Ze zijn allemaal buitengewoon in hun boodschap. De principiële boodschap voor mij is die van tolerantie en een beter samenleven.”

 

Groepen verdelen

Hoewel een film met positieve verhalen als This Is My Home Now tot een beter begrip tussen mensen kan leiden, is dat volgens Choua niet dé oplossing voor de slechte situatie van migranten of vrouwen. “Op zich vind ik positieve verhalen wel nodig, maar voor mij is dat niet genoeg. Door enkel te focussen op positieve verhalen doe je precies alsof er niets aan de hand is, en verdeel je groepen. In dit geval verdeel je migrantenvrouwen in groepen. Je zegt: ‘Kijk eens, deze vrouwen zijn goed’, ‘Deze zijn wel geslaagd in het leven’, en dat kan aanleiding geven tot een discours van: ‘Zie je wel, als je je best doet, dan kan je het wel bereiken. Wat kom je dan aan met racisme?’”

Anna Zobnina - This is my home now

Anna Zobnina – This is my home now

Dat discours wil Choua voorkomen. Ook vreest ze dat zulke verhalen gebruikt worden om vrouwen tegen mannen op te zetten. “’Meisjes doen het veel beter dan de jongens’, is iets wat je dikwijls hoort. Hetzelfde gebeurde toen het apartheidssysteem bestond in Zuid-Afrika, en toen de rassensegregatie gold in de VS: de vrouwen deden het beter dan mannen.” Volgens Choua, die de kwestie ook als sociologe bekijkt, worden vrouwen die tot een onderdrukte gemeenschap behoren op die manier twee keer misbruikt. “Aan de ene kant door de blanke patriarchale maatschappij waar mannen een machtspositie willen behouden en aan de andere kant door de patriarchale zwarte gemeenschappen.”

Dit fenomeen ziet zij terug in de verhalen van de migrantenvrouwen in Europa. “Als afleiding voor de eigen ongelijkheden worden allochtone vrouwen gebruikt om te zeggen ‘Wij hebben gelijkheid. Alleen ginder is die gelijkheid nog niet bereikt en wij gaan daarbij helpen.’ Zo krijg je dat elke allochtone vrouw die iets bereikt in haar leven ineens een heldin lijkt. Dat is omdat men zo’n vrouw niet kent door vooroordelen: in gedachten zijn ze alleen maar onderdrukt.”

Sophie Kardous - This is my home now

Sophie Kardous – This is my home now

Daarom wil ze niet spreken over ‘uitzonderlijke vrouwen’. “Die drie vrouwen in de docu zijn helemaal niet uitzonderlijk. Ze zeggen dat ze zich bevoorrecht voelen in hun situatie en ze kijken niet neer op anderen die het ‘niet gehaald hebben’. De vrouwen verwijzen naar anderen voor wie het moeilijker is om zo ambitieus te zijn.” Met dat laatste werd de film iets waarmee Choua nog kon leven in zo’n film met positieve verhalen. “Want zo is het geen film die vrouwen in een liberale zin als rolmodellen toont, met enkel statements als: ‘Ik heb het allemaal zelf gedaan’.”

Kritisch blijven

Bij het debat over de Arabische lente ziet Choua het als een verdienste dat er nu meer aandacht is voor vrouwen in Arabische wereld. “Alleen moeten we een beetje opletten dat we kritisch genoeg blijven. Het is niet zeker dat er een Arabische lente is. Als je kan spreken van een geslaagde revolutie, dan moet je ook kunnen spreken van een verbetering voor de bevolking, en dat is dus ook iedereen: tussen man en vrouw, tussen arm en rijk enzovoort. Nu is het te vroeg om daar harde uitspraken over te doen.”

Ook hier wil Choua waarschuwen om de vrouw niet als speelbal te gebruiken. “Door de Arabische opstanden heeft de Westerse wereld ineens vrouwen op straat gezien, terwijl mensen in het Westen denken dat Arabische vrouwen altijd binnen zitten. Opeens worden ze nu heel extreem benaderd. Dat is voor mij de westerse kijk. Het gebeurt ook met vrouwen in België die een hoofddoek dragen en een beroep uitoefenen: ‘Hoezo? Kan dat dan?’” Op die manier gaat men volgens Choua niet in op wat echt bezig is of wat aan het veranderen is, maar bouwt men verder op de stereotypen die haar film net wil doorbreken.

[youtube http://www.youtube.com/watch?v=DEbzJZH_h3c]

 

Deze film werd geproduceerd door de European Women’s Lobby en het European Network of Migrant Women. Wie deze film wil zien kan daarvoor contact opnemen met deze Europese organisaties.

Saddie Choua en Anna Zobnina gaven in augustus 2012 een lezing met toelichting over waarom er weinig films van vrouwen te vinden zijn. De inhoud van die lezing staat in het Engels in deze paper.

Comments