Op onze boekenplank: een selectie over de Hadj

De hadj, of ‘pelgrimstocht’, is als één van de vijf pilaren van de islam één van de grootste pelgrimstochten ter wereld. Het is vastgelegd in de Koran dat deze tocht een heilige plicht is voor moslims overal ter wereld. Alle moslims die daar financieel en fysiek toe in staat zijn moeten een keer in hun leven de hadj volbrengen. Deze bedevaart neemt plaats tijdens de laatste maand van het islamitische jaar, bekend als Dhul-Hidjah. In het hart van het heiligdom in Mekka staat de Ka’aba, het kubusvormig gebouw dat volgens de islamitische overlevering gebouwd is door Adam en herbouwd door Abraham en zijn zoon Ismaël. Het is in Mekka dat de Profeet Mohammed de eerste onthullingen ontving in de vroege 7e eeuw. Sindsdien wordt de stad als een spiritueel centrum en het hart van de islam beschouwd. Ongeacht hun klasse, afkomst, culturele affiniteit of etniciteit horen moslims gehuld in twee naadloze stukken witte stof -ruwweg geschetst- zeven maal rond de Ka’aba te wandelen, zeven keer tussen de heuvels Safa en Marwah heen en weer te lopen, van de bron Zamzam te drinken en naar de berg Arafat te gaan. Een volgende belangrijke stap is het gooien van steentjes naar de Jamarat (‘de pilaren’), waarna het Offerfeest volgt.

 

A Photographer on the Hajj: The Travels of Mohammad Ali Effendi Saudi (1904-1908)

Over de hadj zijn vele boeken verschenen. Een bijzonder exemplaar is “A Photographer on the Hajj: The Travels of Mohammad Ali Effendi Saudi (1904-1908)”, van Farid Kioumgi en Robert Graham. Als Egyptische fotograaf en ambtenaar bij het Egyptische ministerie van justitie ondernam Mohammad Ali Effendi Saudi de hadj tweemaal, een keer in 1904 en een keer in 1907. Mekka en Medina stonden onder Ottomaans bewind, en de clan Al-Saud streed nog met de clan Al-Rashid om de macht in het hart van het Arabische schiereiland. Gewapend met zijn camera hield Mohammad Ali Effendi Saudi, in navolging van Ibn Battouta, een reisdagboek bij.

Farid Kioumgi en Robert Graham hebben er zorgvuldig fragmenten uit geselecteerd, die vertaald en afwisselend met de foto’s die hij maakte chronologisch geordend. Met een zweem van nostalgie worden voor de lezer op een gedetailleerde manier de verschillende stappen van de pelgrimstocht en de barre omstandigheden van die tijd beschreven. De focus ligt in het boek op de spirituele reis die Mohammad Ali Effendi Saudi vooral voor zichzelf ambieerde: hij wilde de Moskee van de Profeet binnengaan en aan Zijn graf bidden. Hij slaagde er in stiekem foto’s te nemen, en dat terwijl de leden van de stammen op het schiereiland de intenties van buitenlandse pelgrims sowieso in twijfel trokken en ze iemand met een camera al snel verdachten van spionage voor de Britten of de Ottomaanse heersers. In aanmerking genomen dat de moskee na verloop van tijd enorme aanpassingen onderging, leverde dit unieke foto’s op.

Met een buitengewone collectie van foto’s en getuigenissen licht “A Photographer on the Hajj” een tipje van de sluier over het pelgrimsgebeuren van eeuwen geleden op voor de lezer van vandaag.

Kioumgi, F. & Graham, R., A Photographer on the Hajj: The Travels of Mohammad Ali Effendi Saudi (1904-1908). The American University in Cairo Press. Cairo 2009. ISBN 9789774162909, 144 p., prijs € 29,99.

The Art of Hajj

Begin dit jaar liep de expositie “Hajj: journey to the heart of Islam” in het British Museum te Londen. De tentoonstelling bracht met een veelheid aan historische en hedendaagse kunstobjecten de diepe spirituele betekenis van de hadj voor moslims in beeld. Hierbij werd de expositie verdeeld in drie grote thema’s. Het eerste thema betrof de pelgrimsreis met de nadruk op de belangrijke routes in verschillende periodes (vanuit Afrika, Azië, Europa en het Midden-Oosten). Het tweede gedeelte belichtte de hadj van vandaag met de rituelen en de ervaringen van en de betekenis voor de pelgrims. Het laatste deel was de eindbestemming van de hadj, Mekka, en handelt over oorsprong en belang.

Bij de expositie is het boek “The Art of Hajj” verschenen, samengesteld door Venetia Porter, conservator van de islamitische en hedendaagse Midden-Oostenafdeling. Elk hoofdstuk begint met een koranitisch of middeleeuws citaat dat het thema introduceert, dat de auteur vervolgens illustreert met de meest relevante objecten uit de tentoonstelling zoals kaarten, manuscripten en talloze voorwerpen. De auteur begeleidt de lezer in de hadj door de eeuwen heen met heldere en beknopte teksten, aangevuld met uitstekende foto’s. Ze laat ook de hedendaagse kunst spreken, zoals “Magnetism” van Ahmed Mater en fotoreportages zoals “Hajj” van Newska Tavakolian (2009). Op deze manier laat Porter zien dat de hadj een levende traditie is, historisch maar niet verouderd.

Meer informatie: Hajj, journey to the heart of Islam.

Porter, V., The Art of Hajj. British Museum Press. Londen 2012. ISBN 9780714111797, 96 p., prijs € 17,99.

Comments

This post is also available in: English