Magische fusion van Coke Studio verbroedert

1380708_10201645802599827_753472897_n
Atif Aslam & Umair Jaswal © Coke Studio

Atif Aslam & Umair Jaswal © Coke Studio

Ik zeg het je maar vast: na het lezen van dit artikel zal het beeld dat je hebt van Pakistan voorgoed veranderd zijn. Dit getergde land herbergt een magnifieke eclectische muziektraditie die niet alleen omarmd wordt door mensen van alle gezindten en uit alle lagen van de bevolking, maar ook wereldwijd. Kenmerk: moderne muzikale eenheid in verscheidenheid.

Ooit geluisterd naar een hoogopgeleide sexy zangeres die vol overtuiging eeuwenoude mystieke poëzie zingt, of gezien hoe een van Pakistans meest populaire popzangers trots optreedt in traditionele kleding uit Beloetsjistan terwijl hij geflankeerd wordt door de frontman van een van Pakistans meest beminde progressieve rockbands? Ik hoor je denken: “Eh, sexy? Hoe zit dat met de Taliban? En rock, zei je? Zijn er dan rockbands in Pakistan?” Ha, maak je borst maar nat.

NB: Let op! Bij de clips in dit artikel kan je Engelse ondertiteling aanzetten door te klikken op het teksticoon links van het sterretje/bloemetje in de zwarte balk onderaan de clip als je de clip afspeelt.

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=RgBW3vWDxxc&w=614]

En, wakker geschud? Deze nieuwe fusion sound ontstond enkele jaren geleden uit de al caleidoscopische Pakistaanse muziekscene. De diverse social media zorgden voor verspreiding buiten de eigen grenzen, aangezien YouTube in Pakistan niet toegankelijk is. Ik herinner me mijn eigen kennismaking met Coke Studio (CS) ergens in 2010 als de dag van gisteren. Vanwege mijn afstudeeronderzoek binnen de Leidse onderzoeksmaster Islamic Studies onderzocht ik de rol van muziek in de mystiek van de Indiase moslim mysticus, musicus, dichter en filosoof Inayat Khan (1882-1927). Hierdoor verdiepte ik me in de muziekgeschiedenis van het Indiase subcontinent, waar de religie-overschrijdende muziek van de mystieke Indiase soefi tradities onlosmakelijk mee verbonden is. In dat kader zocht ik op internet eens een bepaald liedje van Pakistans trots Abida Parveen, een internationaal geroemde vrouwelijke vertegenwoordiger van qawwali, het meest populaire genre soefi muziek op het Indiase subcontinent. Toen viel mijn oog op iets opmerkelijks: ik kwam op YouTube clips tegen waarin ik Abida Parveen zag optreden in een meer dan hippe studio, haar vocalen strak gemasterd en de opname tot in de puntjes geproduceerd. Eén van deze opnames, Soz-e-Ishq, liet me niet meer los. Ik geef het toe: sindsdien ben ik verslaafd.

© Coke Studio

© Coke Studio

Briljante marketing

Het Coke Studio-concept is een kindje van de marketing en branding-tactiek van de Coca-Cola Company en MTV Brazil uit 2007. Coca-Cola Company Pakistan en Rohail Hyatt (in 1986 één van de grondleggers van Vital Signs, ogenschijnlijk Pakistans eerste populaire en commercieel succesvolle poprockband) pikten het op in 2008. De rest is geschiedenis. Het eerste Pakistaanse seizoen was een regelrechte hit. De show scoorde door een serie bijzondere ontmoetingen tussen bekende Pakistaanse zangers, zangeressen, musici en aanstormend talent op gelikte wijze in beeld te brengen. De muzikale receptuur bevatte zowel elementen uit de klassieke Indiase muziektradities en levendige lokale volksliedjes als een mengelmoes van Westerse stijlen à la pop, rock en metal. In eerste instantie werden de opnames uitgevoerd in het bijzijn van een publiek, tot bleek dat dit de kwaliteit van de opnames niet ten goede kwam. Vanaf het tweede seizoen vormt een fenomenale huisband het muzikale hart van de show en jammen zij naar hartelust met inspirerende (overwegend Pakistaanse) gastartiesten, hoewel aan elk seizoen maanden van gedegen voorbereiding, intensief overleg en diverse repetities voorafgaan.

“De letter alif van Allah is een jasmijnbloemetje”

Een van de meest populaire optredens uit de geschiedenis van CS behaalde ondertussen het ongeëvenaarde aantal van zo’n 14 miljoen views op YouTube: Alif Allah chambey di booty, ofwel “De letter alif van Allah is een jasmijnbloemetje”. Dit nummer kan als uitgangspunt worden genomen voor alles waar CSP voor staat vanwege de interreligieuze inhoud van het liedje gekoppeld aan de moderne uitvoering ervan door de intrigerende combinatie van de bekende Punjabi zanger en muzikant Arif Lohar en de Pakistaanse Meesha Shafi. Deze laatste is een veelgevraagd model, danseres en actrice met een universitaire opleiding. Het liedje wordt ook wel aangeduid met ‘Jugni’, wat zich laat vertalen als ‘spirit of life’: een op zichzelf staand eeuwenoud thema uit Punjabi soefi lyriek, plus de naam van een narratieve stijl die nog niet zo lang wordt gebruikt in soefi poëzie uit de Punjab. Lohars vader was een pionier in deze stijl, die hij ritmisch ondersteunde door waar hij ook kwam keukengerei te gebruiken. Oplettende fans van CS kennen de eerste versregels ook uit een liedje van de relatief jonge zangeres Sanam Marvi, een rijzende ster aan het soefi genre-firmament.

Arif Lohar & Meesha Shafi  © Coke Studio

Arif Lohar & Meesha Shafi © Coke Studio

Franchising succes

MTV India en Coca-Cola Company India benaderden elkaar in 2011 in een poging mee te liften op het succes van CS. Ze creëerden Coke Studio @MTV (CS@MTV), maar sloegen met hun eerste seizoen de bal volledig mis. Zes producers verder lag er eindelijk een succesvol concept op tafel, alhoewel het nog steeds niet helemaal kan tippen aan de feel van CS. Mijn persoonlijke favoriet van CS@MTV is een nummer dat veel mensen zullen kennen van de in 1997 overleden internationaal geroemde Pakistaanse qawwali zanger Nusrat Fateh Ali Khan: ‘Allah hoo’ – maar dan in het rock-georiënteerde jasje van de Nooran Sisters. En raad eens? Niet alleen India deed zijn best een commercieel graantje mee te pikken; ook het Midden-Oosten gaf een draai aan het concept door middel van Coke Studio bi-l 3Arabi.

Vrouwelijkheid

Naarmate ik meer en meer clips bekeek van CS-optredens merkte ik dat ik gefascineerd was door de verschijning van een aantal zangeressen. Behalve Abida Parveen en de nichtjes Zeb en Haniya (een Pashtun duo) verschenen andere zangeressen zoals Hadiqa Kiani en de eerder genoemde Sanam Marvi en Meesha Shafi stuk voor stuk aardig alternatief gestyled achter de microfoon met verzorgde make-up, nagellak en opvallende sieraden. En dat terwijl deze dames net zo goed zonder make-up werden gefilmd voor de behind the scenes opnames. Geen van hen droeg een hoofddoek. Verrassend? Kennelijk was ook ik ten prooi gevallen aan het stereotype beeld dat de Westerse media in het algemeen schetsen van de publieke verschijning van vrouwen in Pakistan, dat per slot van rekening te lijden heeft onder de orthodox-islamitische opvattingen van bepaalde fundamentalistische groeperingen.

Omdat de meesten van deze zangeressen zich bewegen op het vlak van poprock en voortborduren op oude soefi poëzie, waren de bijdragen van Zeb en Haniya in het bij CS niet vaak gehoorde Perzisch des te opvallender. Het delicate nummer ‘Paimona’, gebaseerd op poëzie van Omar Khayyam, is hiervan een mooi voorbeeld. Het vestigt bovendien de aandacht op het Centraal-Aziatische snaarinstrument rubab. En voor diegenen wiens op Westerse muziek ingestelde oren moeite hebben zich af te stemmen op de waarschijnlijk minder bekende Oosterse klanken: kijk eens naar het melancholieke ‘Dasht-e-Tanhai´ van Meesha Shafi. In haar versie doet het nummer, ook bekend van Iqbal Bano, mij na de langzame intro enigszins denken aan Procul Harums ‘A whiter shade of pale’.

Akhtar Channal Zahri & Komal Rizvi © Coke Studio

Akhtar Channal Zahri & Komal Rizvi © Coke Studio

Laat je niet misleiden door genres of verschijning

Wie nu denkt dat de nationale helden van de progressieve Pakistaanse poprock die CS frequenteren slechts uit hun eigen vaatje tappen terwijl ze samenwerken met artiesten uit heel andere genres, heeft het mis. Trakteer jezelf op het serene ‘Khamaaj’ van Shafqat Amanat Ali (een klassiek-geschoold zanger en lid van de rockband Fuzön) of op het contemplatieve ‘Hor vi neevan ho’ door de mannen van Noori. Wat te denken van ‘Ik aarzu’ van de heren van Jal, die bij CS hun popliedje over laten gaan in een traditionele soefi song? En zingt Overloads leadzanger en parttime CS drummer Farhad Humayun nou over wereldlijke of goddelijke liefde in het laid-back nummer ‘Mahi’ ? Veel van de poëtische songteksten uit CS hebben een diepere betekenis dan op het eerste gezicht lijkt.

Een memorabel optreden uit het laatste seizoen van CS (5) zal liefhebbers van Nusrat Fateh Ali Khan en oude soefi-poëzie in het algemeen blijven fascineren: dat van popidool Atif Aslam (mede-oprichter van het bovengenoemde Jal en het gezicht van de populaire rockband Qayaas, Umair Jaswal).

[youtube=http://www.youtube.com/watch?v=y8qU0VcbhBY&w=614]

CS6: internationale invloeden

Of je interesse nou uitgaat naar moderne interpretaties van de eeuwenoude poëzie van de Punjabi mysticus, dichter en filosoof Bulleh Shah (1680-1757) zoals bijvoorbeeld in Hadiqa Kiani’s ‘Kamlee’ (‘Crazy’) of naar trending ontwikkelingen binnen Pakistans brede muziekcultuur, ik kan je aanraden om af en toe een bezoek te brengen aan Coke Studio’s pagina op Vimeo, YouTube of Facebook. CS fans over de hele wereld kijken al weken uit naar Coke Studio’s zesde seizoen, waarvan de eerste aflevering officieel 20 oktober wordt uitgezonden. Zondag 13 oktober onthulde de ‘Making of CS6’ dat het studio-concept veranderd is. Ook zijn er wijzigingen in het format van de show. In acht afleveringen komen dit keer elk drie liedjes aan bod, dus 24 (wellicht 25) liedjes in totaal. Daarbij blijft het nog even spannend hoe de aangekondigde, voor CS ongebruikelijke invloeden uit Marokko, Italië, Servië, Turkije en Nepal zullen uitwerken. Wel duidelijk is dat er meer aandacht wordt besteed aan behind the scenes opnames. Rond Muharram (islamitisch Nieuwjaar) is er twee weken pauze; dan staat men stil bij de hijra (migratie) van de profeet Mohammed van Mekka naar Medina. Dit jaar valt het islamitische Nieuwjaar op 5 november.

CS staat inmiddels bekend om de interessante muzikale ontmoetingen en de nodige inspirerende feel good songs. Toch schuwde CS nummers met serieuze maatschappijkritische teksten niet. In dat licht verdient een liedje uit CS3 van de gerespecteerde zangeres Tina Sani met Arieb Azhar hier de aandacht. De tijdloze poëzie van de Marxistische dichter Faiz Ahmed Faiz (1911-1984) staat centraal, geschreven ten tijde van het regime van Zia ul-Haq in de jaren tachtig. De tekst schurkt wellicht ietwat verrassend tegen het mystieke aan door het universele menselijke verlangen naar zingeving in moeilijke tijden. Coke Studio slaagde er de afgelopen jaren in mensen van over het hele verscheurde Indiase subcontinent dichter bij elkaar te brengen door muziek. Moge dit liedje eenieder een hart onder de riem steken die vandaag de dag strijdt voor vrijheid en mensenrechten.

Voor de liefhebbers: de namen van de solo-artiesten die meewerken aan CS6 zijn Abrar ul-Haq, Alamgir, Ali Azmat, Asad Abbas, Atif Aslam, Ayesha Omar, Fariha Pervez, Muazzam Ali Khan, Rostam Mirlashari, Rustam Fateh Ali Khan, Saieen Zahoor, Sanam Marvi, Sumru Ağiryürüyen, Umair Jaswal, Zara Madani, Zeb & Haniya en Zoe Viccaji, een van de bekende CS achtergrondzangeressen.

Comments

This post is also available in: English