Magisch gitaarspel uit Niger: Bombino stelt nieuw album ‘Nomad’ voor

Bombino @AB

Bombino @AB, © Redouan Tijani

Vingers die hypnotiserend de snaren van een gitaar beroeren, op het ritme van de percussie en vergezeld van een melodieuze stem die je raakt met haar inspirerende woorden in het Tamasheq. Dit zijn de ingrediënten van de rauwe woestijnblues van Bombino, die zijn muziek maken tot wat het vandaag is: eenvoudigweg fenomenaal. Op 2 april, nota bene mijn verjaardag, bracht Nonesuch Records zijn tweede solo-album uit, genaamd Nomad. Van een fantastisch verjaardagscadeau gesproken! Als fan van het eerste uur liet ik het me geen twee keer zeggen en trok ik op woensdag 10 april naar de Ancienne Belgique om deze artiest eindelijk live te kunnen bewonderen.

Een trotse Targui

Omara ‘Bombino’ Moctar heeft reeds een lange weg afgelegd om te komen tot waar hij nu staat. Hij groeide op nabij Agadez, aan de rand van de Sahara in Niger. Zijn familie behoort tot de Toearegstam Ifoghas en vindt haar oorsprong bij de Berbers in Noord-Afrika. Dit nomadische volk wordt gezien als nobele handelaars uit de Sahara. De woestijn is hun wereld en biedt hen de vrijheid die ze verlangen. Sinds jaar en dag strijden ze tegen kolonisatie om hun onafhankelijkheid en hun rijke culturele erfgoed te beschermen.

In 1990 brak een eerste rebellie uit. De Toeareg voelden zich onderdrukt door de regering en groepjes rebellen organiseerden zich om op te komen voor hun rechten. Het gezin van Omara vluchtte naar Algerije, een gebeurtenis die zijn hele leven zou veranderen. Op een dag kwamen enkele neven op bezoek die zich hadden aangesloten bij de rebellen. Zij hadden een gitaar bij en Omara voelde meteen een geweldige aantrekkingskracht tot het instrument. Zijn liefde voor gitaar was geboren.

Bombino @AB

Van ‘kindje’ tot grote ster

Op zijn eentje leerde Omara de kunst van het gitaarspelen en trachtte hij nummers in de typische Toeareg muziekstijl ishumar te imiteren. In deze liederen zingen de Toeareg rebellen over hun eisen en het doel van de rebellie. De muziek is gebaseerd op gitaarriffs die een ontspannen sfeer creëren, vergezeld van een melancholische zangstem die je mee wiegt op de ritmische klanken van de slaginstrumenten. Andere vertegenwoordigers van deze woestijnblues zijn ondermeer de bands Intayaden en Tinariwen uit Mali.

Enkele jaren later keerde Omara terug naar Agadez en werd hij uitgenodigd door Haja Bebe, een getalenteerde Toeareg gitarist, om mee te spelen in zijn band. Gezien hij de jongste muzikant was in de groep, gaven ze hem de bijnaam Bombino (een variatie op het Italiaanse ‘Bombino’ wat kindje betekent). Dankzij het bekijken van video’s van grote gitaarhelden zoals Jimi Hendrix en Mark Knopfler raakte Bombino al snel erg bedreven in het gitaarspelen en groeide hij uit tot een bekende artiest in Agadez.

Gewapend met een gitaar

2007 was het startschot van de tweede Toearegrebellie. De regering in Niger trad hardhandig op in een poging om de rebellie neer te slaan. Ook Bombino sloot zich aan bij de rebellen, hij zag zijn muziek als het enige middel om te strijden voor universele vrede. Gitaarspelen was bij wet verboden door de regering en werd gezien als een rebelse daad. Een tekenend bewijs hiervan was de moord op twee muzikanten uit de band van Bombino. De zanger nam de beslissing om te vluchten en belandde in Burkina Faso, waar hij enkele jaren in ballingschap verbleef.

Twee jaar later besloot filmmaker Ron Wyman om onze getalenteerde muzikant uit de schaduw te halen. Hij presenteerde hem aan de wereld door zijn muziek een centrale plaats te geven in een documentaire over de Toeareg: Agadez, the Music and the Rebellion.

Bombino @AB

Vrede bezegeld met muziek

De Toeareggemeenschap legde uiteindelijk de wapens neer en kreeg toestemming om terug te keren naar Niger. Bombino gaf een optreden net buiten de grote moskee in Agadez waarmee de nieuw verworven vrede werd gevierd. Meer dan duizend mensen feestten mee aan de zijde van Bombino en zijn bandleden. Ron Wyman legde ondertussen de laatste hand aan de documentaire over de Toeareg en bracht eveneens in 2011 het eerste solo-album van Bombino uit, getiteld Agadez.

Saharablues en gitaarrock

En nu staat Bombino hier, op het podium van de Ancienne Belgique, met nieuwe songs van zijn tweede solo-album Nomad. De opnames gebeurden in Nashville in samenwerking met Dan Auerbach van The Black Keys, die in 2012 een Grammy Award won voor producer van het jaar. De lichten in de zaal zijn gedimd en één enkele spot verspreidt een magisch wit licht over het podium. Helemaal vooraan op een stoel vinden we Bombino, een witte sjaal ligt netjes gedrapeerd rond zijn schouders en hij houdt zijn geliefkoosde akoestische gitaar in de aanslag.

Bombino @AB

Geflankeerd door zijn drie bandleden zet hij de eerste noten van de avond zachtjes in. De aanwezigen worden meteen meegenomen in een sfeer van melancholie. Ik herken vervolgens het opgewekt nummer Imidiwan, waarbij Bombino fijngevoelig op zijn gitaar tokkelt en een eerbetoon brengt aan zijn Toearegidentiteit: imidiwane, imidiwane, wirhintitewegh awa ha nilmade (Vrienden, vrienden, laat ons niet het erfgoed dat onze ouders ons nalieten vergeten). Een handtrom neemt het ritme over bij het volgende nummer, Zigzan, dat met een dreigende ondertoon het publiek in trance brengt. Een lied over geduld om de obstakels van het leven te overwinnen. Wanneer ik rond mij kijk, zie ik verschillende mensen met gesloten ogen genieten van het samenspel van de gitaren op het podium.

En dan wisselt Bombino zijn akoestische gitaar in voor een elektrische, waarop de hypnotiserende woestijnblues doorbroken wordt. Het grote drumstel achteraan het podium wordt nu ook in stelling gebracht, en Bombino springt samen met zijn bandleden energiek in het rond. Nummers als Adinat en Imuhar brengen atmosferische rock in de zaal, maar brengen ook een duidelijke boodschap over aan het publiek: adinat, nine kawanegh, maha naghrwane, bas nifrag tidawt garena (Mensen, zie wat er met ons gebeurt, we zijn niet langer in staat ons te verenigen) en ayitma yofa anikir, nikiss sandade (Word wakker mijn volk, verman je, zie de moeilijkheden van je huidige situatie onder ogen). De inspirerende zang wordt afgewisseld met indrukwekkende gitaarsolo’s.

Bombino @AB

Ook enkele liedjes van de eerste cd Agadez staan op de playlist, zoals Tenere en Adounya. Het publiek lijkt een kenner te zijn van Bombino’s muziek, want er wordt vlijtig mee geneuried met de gitaarmelodieën. Het ritme van mijn favoriete nummer op de nieuwe cd, Her Tenere, doet mij in hogere sferen belanden. Bij het horen van de woorden tenere, hegh tenere, usuf yigane (de woestijn, ik ben in de woestijn, vol nostalgie) voel ik bijna het woestijnzand kriebelen tussen mijn tenen. De stem van Bombino voert het publiek mee naar de Sahara, naar Niger, maar ook naar de rest van de wereld. Mediteren over het leven, universele woorden waarvan iedereen de betekenis voelt tot in de toppen van hun vingers.

Toegegeven, het is een surrealistisch beeld: mannen in traditionele Toearegkledij en tagelmust, verlegen glimlachend en met een elektrische gitaar in de hand. Maar het blijft magisch om naar te kijken en te luisteren. Het laatste nummer Azamane Tiliade is de absolute apotheose. De prachtige stem van Bombino wordt ondersteund door enkele fantastische gitaarriffs en raakt iedereen diep van binnen. De bandleden verdwijnen even van het podium, om daarna terug te keren voor een bisnummer. Al jammend spelen ze het laatste duel tussen de gitaren van de avond. En zo wordt het concert uitbundig rockend afgesloten. Bombino en zijn bandleden blijven bescheiden onder het overweldigende applaus dat losbarst, en bedanken alle aanwezigen met een welgemeende ‘merci et à la prochaine fois’.

Nomad, steeds op weg

De titel van zijn nieuwe album zegt het zelf, Bombino weigert stil te staan en durft het aan om nieuwe paden te bewandelen met zijn muziek. De succesvolle samenwerking met Dan Auerbach bewijst dat deze getalenteerde gitarist een vaste plaats heeft verworven op het wereldpodium van de muziek. De komende maanden trekt Bombino verder richting onder meer Nederland, Parijs, London, Spanje en Amerika.

Met zijn intrigerende nieuwe cd heeft Bombino ook mij nogmaals weten te overtuigen. Mijn trein naar Brugge die midden in de nacht een uur vertraging had, en de regen die met bakken uit de hemel viel konden mijn goede gemoed niet temperen. De Saharablues hielden mij voor de rest van de week in hun hypnotiserende greep, de ideale geestestoestand om een lovend artikel over Bombino neer te pennen.

Foto’s: Bombino @AB © Redouan Tijani

Comments

This post is also available in: English