Het verhaal van 1001 gedichten (Mahmoud Darwish)

 

No people in the world manifest such enthusiastic admiration for literary expression and are so moved by the word, spoken or written, as the Arabs.”

Met deze passage sloeg Philip K. Hitti (1937) in zijn wereldberoemde boek History of the Arabs de spijker op de kop. De Arabische dichtkunst speelt al eeuwenlang een centrale rol in de verwoording van de emotionele en maatschappelijke beleving. De Arabieren kennen een oorsprong in het woestijnleven en de dichtkunst was een middel van vermaak en berichtgeving over het politiek, sociaal, economisch en maatschappelijk domein.

Met de komst van de Arabische Lente vormt poëzie meer dan een uitlaatklep van hoop, dromen en frustraties. Het is voor de mensen ook een middel om de onderdrukkende regering te provoceren. Poëzie heeft ook een speciale betekenis voor mensen in ballingschap, die zich moeten zien te redden met wat ze hebben. Het lichtste en het meest kostbare van hun lasten zijn dan ook het geheugen en taal.

Er was eens…

De oorsprong van de dichtkunst is moeilijk te achterhalen doordat de mondelinge overlevering voorafging aan de schriftelijke traditie. De huidige kennis van dichten in het Arabisch dateert van de 6de eeuw. Imru’ al-Qais bin Hujr al-Kindi was een bekende Arabische dichter uit de 6de eeuw, die wordt beschouwd als de vader van de Arabische dichtkunst. Zijn gedicht “Let us stop and weep” is een onderdeel van de Mu’allaqat, een verzameling van zeven lange Arabische pre-islamtische gedichten. De dichtkunst is de eerste vorm van Arabische literatuur en is gecategoriseerd in twee grote vormen, proza en rijm.

Doorheen de eeuwen is de Arabische dichtkunst beïnvloed geweest door verschillende maatschappelijke veranderingen, waaronder ook de komst van de islam in de 7de eeuw. De pre-islamitische poëzie een artistieke waarde en is een belangrijke kennisbron van de grammatica en woordenschat van het klassiek Arabisch. Het vormt eveneens een betrouwbaar historisch arsenaal van het politieke en culturele leven van die tijd. De dichter kreeg, met zijn rollen als historicus, visionair en propagandist, een belangrijke positie in de samenleving toegewezen.

In het pre-islamitisch tijdperk nam elke dichter een declamator (een leerling-dichter), die hij trainde om zijn gedichten te memoriseren en te reciteren met een verklarende uitleg. Deze traditie zorgde er voor dat de poëzie van de dichter op die manier werd overgedragen aan de mensen en de volgende generaties. Met de opkomst van de islam namen de Huffaz (mensen die de Koran volledig memoriseerden) deze taak over.

Hoewel sommige dichters zich vroeg bekeerden, kostte het de poëzie meer tijd om zich in het islamtijdperk te ontwikkelen. De eerder ontstane dichtkunst werd immers beschouwd als een bedreiging voor de bloeiende godsdienst. De pre-islamitische dichtkunst prees dubieuze onderwerpen aan die enerzijds botsten met de ideologie van de islam en anderzijds geassocieerd werden met de godsdienst beoefend vóór de islam. Satirische gedichten die een aanval deden op een denkbeeld of leider werden echter minder gecensureerd.

De soefi-traditie produceerde ook poëzie die nauw samenhing met religie. Het soefisme is een mystieke opvatting van de islam en benadrukt het allegorische karakter van taal en schrift. De nieuwe poëziestijl vormde niet enkel een verlichting, maar tevens de basis voor de studie van de taalkunde. Rabia al-Adawiyya, al-Bistami Abd Yazid, ‘Umar Ibn al-Farid en Mansur al-Hallaj zijn enkelen van de meest belangrijke soefidichters.

I hear the many voices

of those who pray in every tongue

in a space of time

shorter than a flash.

And I bring before me

what before had been

too far away to bear,

in a blink of my eye.

Uit het gedicht Whispering, Then Listening Close van ‘Umar Ibn Al-Farid

 

En toen was er ‘moderne dichtkunst’

De oorsprong van het literair modernisme vond plaats voornamelijk in Europa en Noord-Amerika eind 19de en begin 20ste eeuw. Het modernisme wordt gekarakteriseerd door een breuk met de traditionele poëziestijlen. De nieuwe literaire beweging was gedreven door een verlangen om de traditionele manier van representatie te doen omslaan en expressie te geven aan de nieuwe gevoeligheden van de huidige tijd. Modernisten experimenteerden met literaire vormen en expressie.

Beïnvloed door deze zelfbewuste breuk, begonnen dichters zoals Francis Marrash en Ahmad Shawqi de mogelijkheid te verkennen om de klassieke poëtische vormen te ontplooien. Sommigen van deze neoklassieke dichters hadden zowel kennis over de Arabische als de Westerse literatuur. Ze bleven echter in de traditioneel klassieke vormen schrijven, terwijl anderen de klassieke poëzie nabootsten met terugkerende thema’s, die geïnspireerd waren door het Frans of Engels Romantisme.

In de nieuwe poëzievorm werd het liefdesgedicht of ‘ghazal’ gebruikt om de lof van het vaderland van de poëet te bezingen, wat een vaak terugkerend thema was in vele gedichten. Het was een uitdrukking van het Arabische nationalisme, dat de eenheid benadrukte van alle Arabische mensen verenigd in één natie.

De Arabische wereld is een regio die gedomineerd wordt door autoritaire regimes en dichters worden beschouwd als historici, journalisten, entertainers en zelfs als revolutionairen. In verschillende Arabische landen wordt poëzie gebruikt als een middel om te strijden tegen onrecht. Mensen die niet beschikken over wapens maken nuttig gebruik van taal om de dictatoriale regering uit te dagen.

De Jasmijnrevolutie (eind 2010) in Tunesië werd begonnen door een bevolking die poëtische slagzinnen riepen op straat. Geen mes was zo scherp als de beginzin: “When the people demand freedom, destiny must surely respond.” uit het gedicht The Will to Life van Abu al-Qasim al-Shabbi. Ook in de Westelijke Sahara krijgt het onderdrukte, verbannen en tot zwijgen gebrachte volk een stem via dichtverzen. Al Khadra bint Mabruk is een poëtische strijdster die de ellende verwoordt, bevecht en een plaats geeft. Ze is een voorbeeld voor elke Sahrawi (bewoner van de Sahara) door haar doorzettingsvermogen en de barrières die zij breekt met behulp van de taal.

In Syrië benadrukten de woorden van de dichters de bestaande onrechtvaardigheid. Ondanks de protesten met enkel woorden als wapens, zijn de gevolgen voor de dichters veel zwaarder dan een verbale repliek. Sommigen komen in aanraking met censuur, terwijl anderen worden gevangengenomen, of erger, worden gedood.

Artiesten Mahmoud Darwish en Marcel Khalife fungeren als model voor impliciete, doch krachtige kritiek tegen de ideologie van autoritaire regimes. Door de indirecte benadering en metaforische verwijzingen in hun werk vermijden ze censuur en gevangenisstraffen.

 

Mahmoud Darwish: De man die geschiedenis schreef

Mahmoud Darwish (1941 – 2008) was een bekende Palestijnse dichter en schrijver. Hij publiceerde meer dan dertig gedichtenbundels en acht prozawerken. Zijn literair oeuvre kreeg internationale erkenning en werd vertaald in meer dan dertig talen. Hij ontving hiervoor eveneens herhaaldelijk onderscheidingen. Darwish beschouwde Arthur Rimbaud en Allen Ginsberg als zijn literaire voorbeelden en was onder de indruk van de Iraakse dichters Abd al-Wahhab Al-Bayati en Badr Shakir al-Sayyab.

Darwish schreef aanvankelijk in de klassieke Arabische stijl. In de jaren ’70 begon hij te experimenteren met de “vrije vers” techniek, die geen strikte klassieke poëzienormen volgt. De voordracht van Darwish, die in zijn beginjaren gekenmerkt wordt door slogans in een quasi-romantische stijl maakte plaats voor indirecte en ogenschijnlijk apolitieke statements.

In zijn werken toonde hij zijn affectie voor ‘zijn land’ en stond Palestina symbool voor het verlies, de Palestijnse diaspora, de pijn van de ballingschap, de geboorte en de wederopstanding. Mahmoud Darwish gaf een stem aan het verzet in Palestina.

O homeland!

We were born and raised in your wound,

And ate the fruit of your trees,

To witness the birth of your daybreak.

Uit het gedicht Pride and Fury van Mahmoud Darwish

Verschillende gedichten van Darwish werden door verschillende artiesten zoals Marcel Khalife, Majida el Roumi en Ahmed Qa’abour gebruikt. Zo kwamen minstens twee generaties Arabieren in aanraking met deze gedichten. In de jaren 80 nam de Palestijnse muziekgroep Sabreen een album op met daarin enkele versies van de gedichten van Darwish.

Mahmoud Darwish is niet meer aanwezig in deze wereld als persoon, doch zijn woorden maken hem onvergetelijk. Verschillende generaties Arabieren houden hem levend in hun harten. “They do not finish their sentence: ‘Don’t abandon us, don’t leave us.’”

 

Meer informatie: http://www.mahmouddarwish.com | http://www.aljazeera.com/programmes/poetsofprotest/
Philip Khuri Hitti, History of the Arabs, Revised: 10th Edition, Londen 2002. ISBN 0-333-63142-0 (nieuwste editie)

 

Comments