De zomer in met 20 vrouwen uit Al Andalus

CoverArabischeZomerMet verhalen over 20 vrouwen uit het oude Andalusië brengt Lucas Catherine een boek dat ons inzicht geeft in de geschiedenis van hun land. Een Arabische zomer is een vlot leesbare bundel over een realiteit die gevuld is met drama en romantiek.

De verhalen geven de pracht en de sfeer weer van de levenswijze in een oude islamitische beschaving. Catherine slaagt erin om niet te vervallen in een oriëntalistische benadering. Hij maakt al op de eerste pagina’s duidelijk dat het zijn intentie is om deze benadering te overstijgen, en zo stelt de auteur ongetwijfeld meteen vele lezers gerust.

De gebeurtenissen in Een Arabische zomer situeren zich tussen 710 en 1610. Het eerste verhaal geeft een uitleg over hoe de verovering van Andalusië door de Noord-Afrikanen begon nadat de dochter van Alyan, gouverneur van Sabta – nu gekend als de Spaanse enclave Ceuta – verkracht werd in Toledo door koning Roderik. Alyan, een christelijke Berber, besloot op aanraden van een andere gouverneur om wraak te nemen door het land van Roderik over te nemen. Deze overname gebeurt met een leger van Arabieren en Berbers. Vanaf hier krijgt elke vrouw een eigen deel in het boek, afgewisseld met informatieve stukken over gebieden zoals Loja en Valencia.

Begijnhofkerk

Wat in verschillende delen opvalt is dat Catherine over Andalusië schrijft met de heimwee van een Arabier, het geheugen van een Berber en het verdriet van een moslim. De auteur hekelt de Spaanse geschiedschrijving die de aanwezigheid van Arabieren en Berbers minimaliseert of verstopt. Hij schrijft over de conquista of verovering- en niet de reconquista of herovering zoals de Spanjaarden het noemen. Met zijn eerdere boeken toonde Catherine al zijn grote interesse in islamitische culturen en hun geschiedenis. De schrijfstijl in Een Arabische zomer verraadt dat dit boek geschreven is door iemand die zich verbonden voelt met Al Andulus.

'Alleen Allah is de overwinnaar' stond veelvuldig geschreven in de Alhambra in Granada. © Payton Bailey Jr (Flickr account: paytonbailey33)

‘Alleen Allah is de overwinnaar’ stond veelvuldig geschreven in de Alhambra in Granada. © Payton Bailey Jr (© flickr: paytonbailey33)

Elke lezer zal blij zijn met de uitgebreide informatie over de link tussen de Andalusische geschiedenis met de architectuur en versieringen op en in de Begijnhofkerk en de Sint-Goedelekathedraal in Brussel. Maar misschien is het boek net iets boeiender voor Nederlandstalige Marokkanen want de muziek, de dansen, de namen, de sfeer en de religiositeit doen denken aan de Maghrebijnse culturen.

Illustratie van Anton Retsin bij hoofdstuk over Hafsa bint al Hajj al Rakuniya, een vrouw uit Granada.

Illustratie van Anton Retsin bij hoofdstuk over Hafsa bint al Hajj al Rakuniya, een vrouw uit Granada.

Haik

Een Arabische zomer herinnert niet enkel aan het verleden. Misschien was het niet zijn bedoeling, maar de vervolging van moslims die Catherine aanhaalt vertoont soms akelige parallellen met het heden, met name als het over xenofobe trekjes gaat van onze huidige maatschappij. Zo schrijft hij over hoe dapper de Andalusische vrouwen het verbod op gezichtsbedekking bleven negeren, nadat dat verbod samen met andere maatregelen werd ingevoerd om alle verwijzingen naar de Berberse, Arabische, islamitische en joodse eigenschappen van Andalusië weg te wissen. In de volgende passage in het hoofdstuk over de vechtster Zarçamodonia die leefde in de 16de eeuw brengt de auteur het onderwerp dicht bij de lezer die geen Spaanse of Marokkaanse achtergrond heeft:

“Niet alleen de gezichtssluier werd verboden, maar ook de traditionele klederdracht. Bij de Andaloesiërs van Berberorigine, en dat was de meerderheid, bestond die uit een groot zwart kleed dat het hoofd en heel het lichaam bedekte en met een hand voor de mond werd gehouden. Deze kledij bestaat nog altijd in Marokko en draagt er de naam haik. In de 16de eeuw werd die zelfd in de Nederlanden mode onder de naam ‘huik’. Die huik werd vooral gedragen bij wind en regenweer; eigenlijk was het dus een eerste vorm van regenmantel. Vandaar de uitdrukking ‘de huik naar de wind hangen’.”

Vele hoofdrolspeelsters in dit boek maakten van poëzie hun hoofdbezigheid. Geregeld bevat het boek verzen die door de vrouwen geschreven zijn. Belangrijk om te onthouden doorheen het boek is dat deze dames niet representatief zijn voor alle vrouwen in het oude Andalusië. Een volledig inzicht in het leven van vrouwen destijds is het dus niet, maar dat is ook niet de opzet van het boek. Toch is het geheel door de historische details leerrijk én aangenaam genoeg voor al wie wil lezen over Andalusië. Als de Belgische zomer dit jaar blijft kwakkelen en even vluchten naar het buitenland geen optie is, dan biedt Een Arabische zomer een informatieve onderdompeling in de warmere sferen uit Al Andalus.

Catherine, L., Een Arabische zomer. Twintig vrouwen in al Andalus. EPO, Berchem 2013. ISBN 9789491297311, 184 p., prijs € 15,00.

Comments