De prooi van de WIND: een muzikale reis naar de wereld van Ibrahim Maalouf

Ibrahim Maalouf Concert @ Bozar

Ibrahim Maalouf brengt zijn nieuw album Wind uit, de vierde op rij. Zijn rijke klanken weerklinken sinds 16 april door Europa tijdens zijn nieuwe Wind tour. Een album dat een eerbetoning is aan Miles Davis en je moeiteloos meeneemt naar het verre oosten.

De in Parijs gevestigde musicus is ongetwijfeld een virtuoos. Hij schept mystieke en gedurfde klanken met zijn kwarttoon-trompet en schept een eigen wereld. Vaak is geprobeerd zijn werk in een hokje te stoppen, bij de wereldmuziek, jazz of hedendaagse Arabische muziek. Maar wanneer je Ibrahim Maalouf ontmoet en de gelegenheid hebt zijn werk te beluisteren merk je dat het niet nodig is zijn muziek te categoriseren. Het is een mix van zovele inspiraties, en een onderzoekende geest dat je toelaat het Maaloufmuziek’ te noemen. Maar welke huizen van muzikale inspiratie bezocht hij om toegang te krijgen tot zijn unieke creaties?

Ibrahim Maalouf Concert @ Bozar

Het erfgoed van de Maaloufs

Maaloufs stamboom heeft mediterrane wortels, en wel in het oosten van de regio. Het heeft een lange traditie in het scheppen van belangrijke werkstukken. Neem bijvoorbeeld de schrijver Amine Maalouf, zijn oom, de dichter Rushdi Maalouf, zijn grootvader, en de trompettist Nassim Maalouf, zijn vader; alle drie creatieve meesters. Het was zijn vader die besloot Beiroet te verlaten en zijn muzikale carrière voort te zetten aan het Parijse conservatorium, samen met de eerbare trompettist Maurice Andre. Na enkele jaren beheerste Nassim Maalouf het westerse klassieke trompet repertoire. Het spelen van de 12-tonige toonladder maakte het Maalouf bijna onmogelijk om de Arabisch makams te spelen. De kwarttoonse toonladder komt oorspronkelijk uit het Midden-Oosten en werd geïntroduceerd door de 19e-eeuwse muziektheoreticus Micha’il Mishaqah. Nassim Maalouf werd geïnspireerd om een vierde ventiel (de helft van de lengte van de tweede ventiel) toe te voegen aan zijn trompet, wat hem in staat stelde ‘Arabische’ kwarttonen te spelen. Net als zijn vader is Ibrahim klassiek geschoold, en brengt zijn vaders werk in een hedendaags licht.

Ibrahim Maalouf schept een dialectisch huis waar hij bewust mensen in uitnodigt om te luisteren naar iets meer dan slechts lapwerk. In zijn eigen woorden: Ik houd er niet van om -een oriëntaalse truc- muziek te creëren door een luit toe te voegen om de Arabische toon te spelen en een contrabas om de Westerse toon te spelen. Ik schep liever natuurlijke, organische geluiden waarin al deze toevoegingen hun eigen plek vinden. Als iemand naar een stuk van mij luistert en kan onderscheiden wat Arabisch is en wat niet, dan weet ik dat ik iets verkeerd heb gedaan.” Verwijzingen naar muzikanten als Lhasa de Sela en Anouar Brahem helpen zijn opvatting over het niet creëren van lapwerk te verduidelijken. Dit zijn allemaal musici die op hun eigen manier alle mogelijke elementen in muziek omvormen tot een onvoorspelbaar elixer.

Dia

Dit alchemistische symbolisme kan teruggevonden worden in zijn eerste drie albums, Diasporas, Diachronism en Diagnostic. Deze drie werken zijn sinds dit jaar samengevoegd tot één album. De titel verwijst naar de Griekse betekenis van dia, ‘door…heen’, en is een goed bedachte titel voor zijn tien jaar durende professionele reis door zijn eigen leven en persoonlijke ervaringen. “Er was nooit een duidelijk begin- of eindpunt in het maken van Dia. Ik ging elke keer door zonder enige verwachtingen en met het enige doel om de inhoud van mijn geest en hart over te brengen en te vatten. Ik deed aan zelftherapie door elke uitkomst te accepteren en me uiteindelijk te realiseren dat elk album een product was van hetzelfde object,” vult hij glimlachend aan.

 Ibrahim Maalouf Concert @ Bozar

Wind

En zijn muzikaal verhaal gaat verder met een elegante sprong naar de Bozar in Brussel, waar op 24 april Maaloufs nieuwste album Wind werd gepromoot. Het is een hommage aan Maaloufs favoriete plaat van Miles Davis, Ascenseur pour l’échafaud, in 1958 opgenomen als filmmuziek voor de gelijknamige film van Louis Malle. Zijn zorgzame liefde voor Miles’ album zorgde voor een levenslange wens om ooit een bescheiden eerbetoon te brengen aan deze, zoals hij hem zelf noemt, genie. Die dag brak aan toen de Cinémathèque française, het Franse filmarchief, hem vroeg om muziek op te nemen ter gelegenheid van de restauratie van een oude film van René Clair uit 1926, La proie du vent (De prooi van de wind).

 

Maalouf sloeg twee vliegen in één klap met het combineren van het maken van een soundtrack voor een film met een hommage brengen aan het meesterwerk van Miles Davis. “Ik liet Dia achter me en werd door de wind gegrepen om een nieuw album te maken. Dit keer met een duidelijk punt van vertrek en inclusief een ‘ascenseur pour l’échafaud’ (een lift naar het schavot) met mijn persoonlijkheid en composities erin. Een stijloefening die contrasteert met mijn eerdere werk.”

Al is dit werk makkelijker te definiëren dan Dia, je vraagt je af hoe dit album ‘live’ in minder dan drie uur in een Newyorkse studio is opgenomen, terwijl Dia over een periode van bijna tien jaar is opgenomen. Het kwintet dat op de plaat te beluisteren is bestaat uit bekende musici uit de Newyorkse jazzcultuur, o.a. Mark Turner (sax), Clarence Penn (drums) and Ira Coleman (contrabas). Frank Woeste (piano) geeft de nodige achtergrond bij het ensemble. Maalouf verheldert: “Jazz is niet mijn cultuur, maar ik vond de juiste muzikanten die mijn werk konden voelen en begrijpen. Waar ik erg dankbaar voor ben, want Arabische / kwarttoonmuziek is niet hun cultuur. Dus uiteindelijk hebben we een album gemaakt dat niet te complex is maar dynamisch genoeg om er naadloos alle nodige emoties en composities in te verwerken.”

Ibrahim Maalouf Concert at Bozar

Twaalf liedjes met een oriëntaalse echo

De twaalf titels doen de luisteraar denken aan een diep gesprek aan de rand van een eenzame witte heuvel. Titels die de gevoelens weergeven die door de filmscènes worden opgewekt en tegelijkertijd het creatieve proces van het maken van een album oproepen. “Het was zo’n toeval dat de titels precies de fases weergaven waar ik doorheen ga als ik een plaat maak. Het begint met een blanco pagina, mijn twijfels, vervolgt met achterdocht tegenover mijn eigen werk, mijn opwinding over het scheppen, en eindigt met wachten en zekerheid. En het hele proces eindigt met een gevangen mysterie.”

Universeel publiek

Ibrahim Maaloufs speelstijl voor zijn toehoorders in Bozar is magnetisch en hartverwarmend. Als een ballon word je meegenomen langs vele plekken, van de verre oosten in Beiroet tot de verre bioscopen op de Champs Elysées. Hij is een meester in het vertellen van muzikale verhalen met de nodige humor. De grooves die het kwintet speelde breidden zich uit tot afwisselende, raadselachtige solo’s en ballades. Maaloufs solo improvisaties in kwarttonen brachten die voor onze oren zo vertrouwde poëtische stilte terug. Het is op dat moment dat je weet, als geestdriftige toehoorder, dat hij de Miles Davis met een oriëntaalse twist is, die zowel de westerse als de oosterse wereld vertegenwoordigt, de roots van Beiroet èn Parijs, en de onontkoombaarheid van deze parallelle werelden die niet kunnen worden genegeerd.

De composities van Ibrahim Maaloufs compositions zijn ingeklemd tussen de droom iets te kunnen grijpen, en de logica van dat wat gegrepen is. Zijn muziek is zonder twijfel organisch en technisch helder en een mysterieuze overbrugging die naar meer doet verlangen.

Foto’s concert @ Bozar | © Léonard Pongo

Comments

This post is also available in: English