De Omaanse boerka: achter een masker van schoonheid

Omani burqa

Het sultanaat van Oman, gelegen onderaan het Arabisch schiereiland en grenzend aan Jemen, Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten, sprak al altijd tot mijn verbeelding. Vier jaar geleden bezocht ik voor het eerst dit betoverende land, en de indrukken die ik daar opdeed bleven nazinderen in mijn gedachten. Ik besloot dan ook om in februari terug te keren, net op tijd voor het International Folklore Festival dat ieder jaar in de hoofdstad Muscat plaatsvindt. Als een van de weinige toeristen op het festival werd het mij duidelijk dat de inwoners van Oman bijzonder veel waarde hechten aan tradities. Ze hebben oog voor oude ambachten, authentieke dansen en typisch Omaanse gerechten. Maar ook het dagdagelijkse straatbeeld ademt een traditionele atmosfeer uit. Een opvallend voorbeeld hiervan is de klederdracht van de lokale bevolking.

Mannen dragen vaak een dishdasha, een lang katoenen gewaad in verschillende kleuren, en op het hoofd een kleurrijke tulband of een traditioneel hoofddeksel genaamd kumma. Ook de Omaanse vrouwen onderscheiden zich van hun Arabische buurlanden door hun kleurrijke versierde kledij. Maar wat het meest in het oog springt, is de traditionele Omaanse boerka: een masker waarachter de bedoeïenmeisjes hun gezicht verbergen.

Bij het woord boerka denken we meteen aan een hoofddoek uit stof die vrouwen dragen om het haar en het gezicht aan het oog te onttrekken. Bij de bedoeïenenfamilies in Oman krijgen we een ander verhaal. Vanaf de puberteit bedekken meisjes hun haar met een sjaal en wordt hun gezicht gehuld achter een masker, de Omaanse boerka. Oorspronkelijk gebruikten de woestijnbewoners deze maskers als bescherming tegen warm zand en stof dat werd meegevoerd door de wind. Tot op vandaag dragen bedoeïenenvrouwen dit masker met grote trots. Het wordt niet gezien als een symbool van onderdrukking, integendeel: het toont aan dat een meisje klaar is voor de stap naar volwassenheid. De bedoeïenenmeisjes kijken dan ook vol verlangen uit naar het moment waarop ze hun eigen masker krijgen.

Omani burqa

De Omaanse vrouwen naaien hun maskers zelf. Ze gebruiken hiervoor een papiersoort dat aanvoelt als leder. Het gezichtsmasker komt voor in diverse vormen, maar vertrekt steeds van dezelfde basis. Het bedekt traditioneel een stuk van het voorhoofd en heeft een stoffen lijntje dat over de neus loopt. Het onderste deel van het gezicht, van de mond tot aan de kin, zit deels of volledig verstopt achter het masker.

Binnen de gewoontes van hun stam krijgen de vrouwen de vrijheid om hun eigen masker te ontwerpen. Zo kunnen ze ervoor kiezen om enkel de ogen onbedekt te laten. Het masker wordt op zo’n manier uitgesneden dat het precies de vorm van de ogen volgt. Andere meisjes willen ook hun kaaklijn of jukbeenderen benadrukken, hun masker bestaat dan uit grote uitsnijdingen die de contouren van hun gezicht omlijsten. Op die manier worden de gezichtsmaskers soms gebruikt als verleidingstechniek.

Omani burqa

Een gezichtsmasker uit het noorden van Oman.

De stijl en de kleur van de Omaanse boerka hangt af van plaats tot plaats. In de noordelijke regio’s van Oman zoals Al Buraymi en Musandam dragen de bedoeïenenvrouwen dunne, goudkleurige gezichtsmaskers. Ook in de Ash Sharqiya regio en de Wahiba Sands woestijn vinden we maskers met een gouden schijn, maar dan vervaardigd uit dikker materiaal. Hier zijn de boerka’s niet plat, zoals in het noorden, en krijgen we een soort snavel in het midden.

Een zwart gezichtsmasker gemaakt uit een dikke stofsoort is typisch voor de zuidelijkere regio Al Wusta. Hier krijgen meisjes hun gezichtsmasker vaak pas nadat het huwelijk voltrokken is. Het dragen van de Omaanse boerka wijst dan op hun status als getrouwde vrouw. Deze maskers bedekken het gezicht bijna volledig.

Omani burqa

De Omaanse boerka is heden ten dage niet meer alleen bedoeld voor meisjes afkomstig uit bedoeïenenfamilies, maar wordt soms ook in de steden gedragen bij een verloving of een huwelijk. Het is eveneens uitgegroeid tot een echt mode-item. Zo worden ze geïntegreerd in de collecties van hedendaagse Omaanse en Westerse designers en verschijnen ze regelmatig in modeshows. De kleuren en de vormen van de maskers kunnen hierbij afwijken van de traditionele gewoontes, en ze worden vaak versierd met glimmende kristallen of diamanten.

Foto’s: © Charlotte Coene

Comments

This post is also available in: English