De Arab Documentary Camera: het Arab Camera Festival in Rotterdam

Life is Waiting
Life is Waiting

Het Arab Camera Festival in Rotterdam omschrijft zichzelf als een artistiek podium voor genuanceerde beelden van de culturele, politieke, sociale en artistieke diversiteit in de Arabische wereld en de Arabische gemeenschap in Europa. Arab Camera promoot daarmee open dialoog over kunst, mensenrechten, emancipatie en politieke vrijheid in Arabische landen en in Europa. Rotterdam is daar natuurlijk ook een uitstekende plaats voor, met bijna de helft van de bewoners van ‘niet-Westerse’ afkomst, en een groot deel daarvan uit de regio die Arabisch genoemd kan worden.

Bovendien was de timing van het festival achteraf gezien heel symbolisch: de IS aanslagen in Beirut en Parijs vragen des te meer om culturele en politieke interesse in diversiteit. Begrip, communicatie, openhartige dialoog tussen ‘hier’ en ‘daar’ zowel als solidariteit zijn meer nodig dan ooit. De documentaires op het festival dragen bij tot die dialoog, die solidariteit en dat trachten om via kunst boven geweld uit te stijgen. Documentaires hebben vaak de kracht om een stem en een gezicht te geven aan mensen die dat tot nog toe niet hadden, en dat klopt ook voor de protagonisten uit de drie documentaires die we zagen: #73 van Rekesh Shahbaz uit het Iraakse Koerdistan; Life is Waiting van Iara Lee, uit Marokko en de Sahrawi woestijn; en Speed Sisters van Amber Fares uit Palestina.

In #73 is de minderheid die heel zelden aan het woord komt de Yezidi-gemeenschap in Koerdistan, uiteengedreven door de genocides, moorden en slavernij van IS. Deze documentaire geeft beeld en woord aan een land, een gemeenschap en vooral aan een jonge man die terugkeert naar zijn geboortedorp om zijn bejaarde ouders te redden. We volgen zijn plan, zijn tocht en de risico’s die hij moet nemen op een mooie, ingetogen manier. Het weergaloos mooie landschap dat uiteengereten is door angst, de onzekerheid of hij zijn lange tocht kan overleven, en uiteindelijk ook de solidariteit die hij voelt bij de mensen die hij op zijn weg tegenkomt, vormen het  broodnodige menselijke perspectief van deze film. Rekesh Shahbaz werd geboren in 1981 in Duhok in Iraaks Koerdistan. De jonge regisseur heeft ook geacteerd in theater en op televisie. Vóór #73 had hij reeds vier korte documentaires gemaakt: A Journey to Duhok Bazar in 2006, Yes We Can in 2008, The Earth’s Melody in 2012, en #74 in 2014. Het is opmerkelijk dat hij al vier films heeft gemaakt, daar Koerdische cinema pas echt begon te floreren in 2000. En dat #73 kort is (slechts 23 minuten) maakt het verhaal niet minder intens, vooral omdat het eindigt met het op een vrachtwagen laden van de oude en jonge Yezidi’s op de vlucht. We zien de vrachtwagen vertrekken maar niet aankomen, symbool voor het aanhoudende conflict.

 

Life is Waiting is een documentaire van Iara Lee, een Braziliaanse van Koreaanse afkomst. Zij is activiste, filmregisseur en de directrice van het Cultures of Resistance Network. Cultures of Resistance onderzoekt hoe kunst en cultuur kunnen bijdragen aan het voorkomen of oplossen van conflicten. Het is een organisatie die werkt met het idee van interculturele solidariteit en sociale rechtvaardigheid door het samenbrengen van kunstenaars van over de hele wereld. Solidariteit tussen kunstenaars van over de hele wereld staat ook centraal in deze film. Het woord wordt gegeven aan de Sahrawi’s, een volk dat in de Westelijke Sahara leeft, de laatste kolonie op het Afrikaanse continent, en gedeeltelijk in ballingschap in Algerije. Veertig jaar nadat het volk vrijheid was beloofd door de zich terugtrekkende Spaanse overheersers, blijft de Westelijke Sahara in handen van Marokko. Hoewel de Verenigde Naties met een staakt-het-vuren in 1991 een eind maakten aan het gewapende conflict met het Polisario Front, is het Saharaanse volk onder gewapende bezetting blijven leven, en is de vrede in het gebied op zijn best fragiel te noemen. Tienduizenden Saharanen zijn gevlucht naar het buurland Algerije, waar zij nog steeds leven in kampen die oorspronkelijk als tijdelijke opvang bedoeld waren. Ondanks deze moeilijkheden is er een nieuwe beweging in opkomst, waarvan jongeren de kern vormen, die de mensenrechtenschendingen aan de kaak stelt en het lang beloofde referendum over vrijheid eist. Net als de regisseuse hebben deze jongeren hun roots in de kunstwereld: er komen kalligrafen, rappers, dichters en muzikanten aan het woord, en zij willen overstappen van woorden naar daden. De huidige generatie van jonge activisten gebruikt creatief, niet-gewelddadig verzet om zelfbeschikking af te dwingen. Hierin moeten ze opboksen tegen een stroom van vijandige krachten, maar door hun creatieve ingesteldheid blijven ze mogelijkheden zien en creëren voor zichzelf. Een optimistische documentaire over de kracht van de stem en dialoog, en uiteindelijk ook over het vertrouwen in kunst die de wereld kan redden.

 

De derde film in deze documentaire-namiddag was het Palestijnse Speed Sisters: het verhaal van vijf gedreven jonge vrouwen die de conservatieve maatschappij van de Bezette Gebieden op de Westelijke Jordaanoever, maar ook de snelle en stoffige mannenwereld van het autoracecircuit, willen veranderen. De documentaire verweeft hun successen en mislukkingen op het circuit, hun onderlinge concurrentie en hun samenwerking om de normen te verleggen. Het is een veelzijdige film, over het eerste autoraceteam in het Midden-Oosten dat enkel uit vrouwen bestaat. We leren vijf jonge vrouwen kennen, van wie er vier worden uitgelicht; Maysoon is de leidster van de groep. Een onafhankelijke, geëmancipeerde jonge vrouw, zo lijkt het eerst, die haar team naar overwinningen wil leiden en de federatie langzaamaan wil tonen hoe sterk en succesvol de jonge vrouwen kunnen zijn op het circuit. Ze heeft het lef om met de leiders van de federatie in discussie te gaan, maar we zien later ook hoe gevoelig ze is voor kritiek en roddel. Ze gaat net niet ver genoeg, ook niet naar de zin van haar drie beste teamleden: Noor, Marah en Betty. Noor is een halve jongen die te wild is om zich voldoende te concentreren op het circuit om te winnen. Ze maakt veel fouten en is teveel onder de indruk van Betty en Marah, die vele races foutloos afwerken. Zij vindt een uitlaatklep in een nieuwe discipline, drifting. Betty en Marah voeren een onderlinge strijd om de beste vrouwelijke racer te worden en op die manier Palestina te vertegenwoordigen buiten de Westelijke Jordaanoever. Betty is een schoonheidsprinses, die zichzelf goed weet te marketen en veel aandacht krijgt van mannen, sponsors en de pers. Marah daarentegen heeft een ontzettende innerlijke drive om te winnen en de beste te worden, en op die manier haar vluchtelingenkamp te ontsnappen. Hun concurrentie begint de kern van het verhaal te vormen, en door haar integriteit kiest het publiek ook de zijde van Marah. Als zij wint lijkt het alsof de film zijn doel heeft bereikt, en komt als laatste Noor nog eens heel even in beeld om op humoristische manier af te sluiten: zij heeft een pijnlijke nek door haar zoveelste ongeval.

De film toont een heel interessante wereld, en geeft inzicht in de kleine en beperkte plaats die er is voor een geëmancipeerde vrouw in een conservatief en bezet gebied. Maar het gaat hier over vijf zeer geprivilegieerde vrouwen: zij komen uit families rijk genoeg om hen van auto’s te voorzien en de meesten van hen maken dan ook de indruk verwend te zijn. Het is een beetje tragisch dat Maysoon toegeeft aan de sociale druk om te trouwen, dat Betty meer geeft om haar kapsel en haar nagels dan om de sport, en dat Noor zo wild en verwend is dat haar mond groter is dan haar interesse in vriendschap. Marah is op dit gebied de underdog, komende uit een minder geprivilegieerd gezin, maar ook zij is verwend door haar vader, als blijkt dat ze uit koppigheid niet meer wil racen tegen Betty. Dit was dus een hoogst vermakelijke documentaire, die door een uitzonderlijk open blik ook het landschap van de Bezette Gebieden kan laten zien, iets wat niet vaak voorkomt in films uit Palestina, waar meestal de beperktheid van de ruimtes wordt benadrukt. Tegelijkertijd zien we de willekeur van het Israëlisch leger en de talloze checkpoints. Het is een ongewoon grappige film, die de emancipatie van de vrouw wil illustreren maar desondanks ook de zwaktes van deze vijf koppige jonge vrouwen op een tragikomische wijze naar voor brengt.

 

De documentaires op het Arab Camera Festival waren veelzijdige, politiek getinte, gevoelige én entertainende films, die volgens de festivalleiding aan Nederlanders met een Arabische achtergrond de mogelijkheid biedt betrokken te blijven bij de ontwikkelingen in het land van herkomst op een andere manier dan via massamedia, moskee of eigen sociale kring. Het filmfestival zorgt met haar programmering voor een aantrekkelijk filmfestival met een lage drempel voor een groep stedelijke jongeren die de weg naar culturele evenementen niet makkelijk weet te vinden. Maar ook Vlamingen kunnen hun hartje ophalen in dit jonge, leuke festival, waar je films ziet die je nergens anders te zien krijgt, en die bijdragen tot die broodnodige diversiteit op onze schermen.

Comments

Geef een reactie