Chouf! Qra! (Kijk! Lees!). Cartoons en strips in de Arabische wereld

Op vrijdag 21 september was alartemag.be aanwezig bij de opening van de tentoonstelling Chouf! Qra! in het nieuwe Pop-up Press Museum, midden in het culturele hart van Amsterdam.

Er bestaan duizend-en-één vooroordelen over de Arabische wereld. Het Persmuseum wil er graag eentje wegnemen: de misvatting dat afbeeldingen in islamitische landen verboden zouden zijn. Dit verbod treft alleen de plaatsen waar gebeden wordt en buiten de moskee wordt gewoon getekend, gefotografeerd, gefilmd, gepubliceerd en gelezen. Maar het wil ook aandacht schenken aan de rijke tekencultuur van Noord-Afrika en het Midden-Oosten.  De expositie biedt een bijzondere selectie tekeningen uit de Arabische wereld die vooral politiek geladen zijn. En een kijk op de rol die ze spelen bij de opstanden en tijdens de Arabische Lente.

 

De tentoonstelling stelt enkele politieke cartoonisten voor die aan den lijve hebben ondervonden dat persvrijheid niet altijd gewenst is. Eén van deze cartoonisten is Kifah Al Reefi (Basra, 1962) Hij was de eerste tekenaar in de Arabische wereld die cartoons maakte over ministers en parlementariërs. Hij vluchtte voor de Iraakse geheime dienst en woont nu in Amsterdam. Hij tekent spotprenten, karikaturen en diverse illustraties voor diverse tijdschriften. De cartoons van Kifah zijn sterk gestileerd en meestal tekstloos. Het is aan de kijker om de symboliek vol ironie en humor van de tekeningen te achterhalen. In zijn werk neemt Kifah het vaak op voor de hopelozen en ongelukkigen van deze wereld.

Kifah Al Reefi

Dit geld ook voor de Soedanese Omer Ahmed, die door zijn politieke cartoons als politieke vluchteling in Nederland terecht kwam. De met vele prijzen geëerde Ali Ferzat (Syrië) leed onder censuur en moest noodgedwongen zijn satirische publicatie al-Domari (de Lantaarnopsteker) stopzetten. Tijdens de Syrische opstand bleef Ferzat anti-regerings-cartoons publiceren, ook al werd hij zwaar mishandeld door Assad’s geheime dienst. Op Facebook is een solidariteitspagina geopend: We are all Ali Ferzat. De Marokkaanse cartoonist Khalid Gueddar kreeg een boete en werd gearresteerd na zijn vele satirische publicaties over het koningshuis in Marokko. Khalid blijft geloven in de macht van de cartoonist. Volgens hem moet een cartoonist geen grenzen kennen en een tekening is een belediging voor niemand.

Ali Ferzat

Ali Ferzat

Ook vrouwen

Het valt op dat ook veel vrouwen actief zijn in de cartoon- en stripwereld en middels pen en penseel hun ongenoegen uiten. Eén van deze striptekenaars is Gihén Ben Mahmoud (1981, Tunesië) die met haar getekende geëmancipeerde vrouwen strijdt voor waardigheid en vrijheid en de machocultuur hekelt.

Ook hingen er reproducties van de Libanese Zeina Abirached (1981) over de tijd voor en tijdens de burgeroorlog in Libanon. Haar ietwat abstracte zwart-wit stijl is kenmerkend. Ze brengt haar herinneringen in beeld om die nooit te vergeten. Haar landgenoot Lena Merhej (34) beschrijft het dagelijks leven in Libanon in graphic novels.

Zeina Abirached

De 21-jarige Sara Quad (Bahrein) plaatst haar prenten met regelmaat op Facebook, Twitter en eigen blog. Haar werk over lokale kwesties is daardoor voor veel jongeren in de Arabische wereld een toonbeeld van verzet. Sara snijdt gevoelige zaken aan en uit haar ergernis op een niet zo milde manier uit.

Cartoon over de recente gebeurtenissen rond de anti-islamfilm. Sara Quad

 

Cartoon over de situatie in Burma. Sara Quad

The 99

Er was ook een groot gedeelte te zien van de stripreeks ‘The 99’ uit Koeweit, een islamitische superheldenserie. The 99 zijn 99 gewone tieners en volwassenen uit de hele wereld die in het bezit komen van één van de 99 Noor-edelstenen en daaruit bijzondere krachten verkrijgen. De serie is gebaseerd op de islamitische cultuur, religie en waarden, zonder dit expliciet te vermelden. De ’99’ uit de titel verwijst namelijk naar de 99 kwaliteiten of omschrijvingen van God in de Koran, die allemaal wel op een van de hoofdpersonages van toepassing zijn. Maar de serie krijgt ook veel kritiek vanuit de islamhoek, door het verpersoonlijken van de 99 kwaliteiten van Allah. De bedenker, Naif al-Mutawa, verdedigt zich door te stellen dat deze kwalificaties zonder het bepaald lidwoord ‘al-’ gebruikt worden, wat is voorbehouden aan Allah. Die weglating dient om eraan te herinneren dat de 99 slechts stervelingen zijn, en zet hen als menselijke rolmodellen neer, met al hun kwaliteiten en gebreken. De serie is erg populair in zowel de Golfstaten als in de Verenigde Staten. In 2010 kreeg ‘The 99’ lof toegezwaaid van de Amerikaanse president Barack Obama, die hen een ‘voorbeeld van tolerantie en verdraagzaamheid’ noemde.

The 99

The 99

Chouf! Qra!

Verder kan het publiek ook kennismaken met het satirische tijdschrift TokTok uit Egypte van Mohammed Shennawy en met vele andere bijzondere strips en graphic novels uit heel wat Arabische landen.

De tentoonstelling loopt van 22 september tot en met 30 december 2012 in het Pop-up Press Museum, Gabriël Metsustraat 2-6 / Museumplein in Amsterdam. Chouf! Qra! is ontwikkeld door Joost Pollmann, beeldjournalist van de Volkskrant in samenwerking met Stichting Beeldverhaal Nederland, de Wereldomroep en het Persmuseum. Bij de expositie is ook een tentoonstellingscatalogus verschenen van de hand van Joost Pollmann.

Meer info: www.persmuseum.nl

Beeld: Persmuseum

Comments

This post is also available in: English