Hoe bitter en eerloos is het voor het vaderland te sterven

Affiche SKaGeN

“Ik heb een theater in mijn achtertuin”, zeg ik altijd over het cultuurcentrum waar ik heel dichtbij woon. Het was vroeger een doolhof van ondergrondse gangen waaruit gebogen mannen kropen, zwart van steenkool. Nu is het een kluwen van bovengrondse ambacht, waar kunst bijeenkomt rond twee mijnschachten die af en toe de wolken raken terwijl ze de onderste aardlagen treffen. Daar kom ik het liefst om onderuit te zakken in de stoelen, waarna woorden en gemoedstoestanden mijn dode huid doen afbrokkelen. Ik slenter altijd, moe van gedachten, het theater uit.

Donderdag 2 oktober wandelde ik het theater in. Een stem zei me dat ik welkom was en dat ik zelf mocht kiezen waar ik zitten zou. En weet u, ik voelde me daar ook meteen welkom, want de grote wereld was buiten, waar ik me niet bevond. En weet u, waar ik ook zitten zou, het stuk zou overal mijn ziel als mokerslagen treffen: DeKleineOorloG van SkaGeN.

Het werd gespeeld door één ijzersterke acteur, Valentijn Dhaenens, die zelf één adembenemende monoloog geschreven had. Met een paar schermen en een virtuele gekunsteldheid zo goed, dat ik de 120.000.000 oorlogsslachtoffers tussen 1914 en 2014 leerde kennen als verloren familieleden.

Een zingende verpleegster in een veldhospitaal, met rondom haar losse ledematen en verkrampte gezichten, bedden die ze naar een kamer moest duwen afhankelijk van hoe de soldaten eraan toe waren. Zij kende de oorlog, wist wat de motieven waren van de jongens die vertrokken om te vechten en voor hen zong ze, zo zacht, de metalen melodie van het leven. Naast haar stond een bed dat niet groter was dan één meter. Er was toch genoeg plaats voor een oorlogsslachtoffer, de benen geamputeerd, de armen juist verloren in de strijd. Steeds ging de telefoon of werd een brief voorgelezen: een lief dat de liefde brak, een moeder die haar zoon confronteerde met de wrede waarheid die de oorlog was. Een vader die stierf en een ander die bereid was zijn zoon te geven in de strijd voor verheven waarden. Een deserteur, verkrampt en getraumatiseerd, gekrenkt door stuiptrekkingen. Allen te jong en te oud om van zo dichtbij zoveel gruwel te zien.

Tussen alle verminkte zielen school God in Franse, Latijnse en Nederlandse gebeden, school valse vrijheid als een ideaal om voor te sterven. En democratie, als een onafwendbare reden om oorlog te voeren in en rond een vaderland waar vaders hun zonen uitzwaaiden naar een front, om losgerukt te worden in bloedende ledematen. DeKleineOorloG was een grote oorlog die alle oorlogen besprak en aangaf dat er geen verschil ligt in in een oorlog sterven. Dat aan welke kant je ook staat, voor welke reden je dan ook vecht, welke God je ook aanspreekt voor je naar het slagveld trekt om te strijden tegen mensen die precies hetzelfde als jij hebben gedaan, je zinloos sterft, zonder enige waarde. En hoe bitter en eerloos het is voor het vaderland te sterven.

De soberheid op het podium ontplofte tot een tot in detail besproken geschiedenis waartegen ik het liefst wilde zeggen, terwijl mijn hart zich voelde als een oorlogsveteraan en mijn ogen steeds opnieuw droog en vochtig werden: “Ik wil u niet zien, zwarte geschiedenis. Verban uzelf naar ondergrondse aardlagen. Als u onder bent, zal ik de schachten dichtgooien met cement. Dool rond als een schim. U bent niet meer dan een vergissing.”

We sturen vliegtuigen en wapentuig, geweld en soldaten die verheven idealen in hun uniform steken om ander geweld te stoppen.

Maar dat alles vond ik niet eens zo erg. Ik heb de geschiedenis namelijk meermaals vervloekt. Wat me bezighield was het heden, waar een nieuwe oorlog woedde als een onoverwinnelijke bosbrand en jongeren, zowel jongens als meisjes, om precies dezelfde redenen als in 1914 naar het front vertrokken zijn. Maar ook om precies dezelfde redenen als in de Middeleeuwen en in tijd van de Grieken en de Romeinen. We sturen vliegtuigen en wapentuig, geweld, en soldaten die verheven idealen in hun uniform steken om ander geweld te stoppen.

Maar dat vond ik niet eens zo erg. Ik heb namelijk meermaals het heden veracht. Wat me bezighield was de toekomst en een rechtse regering die enkel het woord ‘besparen’ kende en juist besparen zou op wat onze toekomst recht houdt. Het is een regering die aan het einde van de dag de centen telt en altijd op een tekort uitkomt, daarom in de toekomst het geld gaat halen door te besparen op onderwijs, op jeugdhuizen en cultuur, op media en vooral op kunst.

En juist dat vond ik het ergst, want als DeKleineOorloG een verplichte voorstelling was geweest voor àlle scholen en alle jeugdhuizen, jeugdbewegingen en chiro’s waren heel wat kleine jongens en meisjes niet naar grote oorlogen vertrokken.

Kunst is wat we nodig hebben.

DeKleineOorloG speelt nog op verschillende plaatsen in België en in Nederland tot midden april. Klik hier voor de speeldata.

Comments

Geef een reactie