Ziyah Gafić: fotografie ter compensatie

Saddam city (Iraq)

Quest for Land: Kurdistan

Ziyah Gafić is een 32 jaar oude Bosnische fotograaf. Hoewel fotografie voor hem aanvankelijk niet meer was dan een hobby, werd het al snel meer. “Van het een kwam het andere,” zo klinkt het, “Het werd een echte obsessie.” Sinds Gafić zijn eerste foto’s schoot in 1999, heeft hij de wereld afgereisd en is hij naar meer dan 40 landen getrokken. Zijn portfolio bevat onder meer foto-essays over de nasleep van de Bosnische oorlog, de wijk Sadr City in Bagdad, het verwoeste Afghaanse landschap en de gevolgen van de Israëlische militaire campagne in Libanon.

Ziyah Gafić werd geboren in Sarajevo. Toen de Bosnische oorlog begon in 1992, was hij met zijn twaalf jaar te jong om een bijdrage te leveren of te vechten. Fotografie bracht soelaas en vormde voor hem een manier om verandering te brengen. Zijn foto’s konden compenseren voor het feit dat hij slechts “als een object een deel was van het nieuwscircus van de Balkan”, zoals hij het zelf verwoordt. Fotografie stond hem toe om meer te zijn dan een deel van het nieuws: hij werd zelf een verhalenverteller.

Een van de vele verhalen die hij onder de aandacht bracht, is er een uit Bosnië. Quest For Identity is een verzameling foto’s waarop voorwerpen te zien zijn die Bosniërs verloren in de oorlog; Bosniërs die op de vlucht waren voor het Servische leger, of die geëxecuteerd werden. De foto’s van deze voorwerpen, gevonden in massagraven, vormen een laatste toegang tot de identiteit van de personen die deze objecten ooit bezaten.

Troubled Islam: Quest for Identity (Bosnia)

Quest for Identity

Empathie als doel

Gafić kwam snel genoeg tot de vaststelling dat ook andere landen beantwoordden aan Bosnië’s trieste patroon van conflicten, oorlog, etnische zuivering of genocide; landen zoals Palestina, Koerdistan, Irak, Libanon en Afghanistan. De Bosnische fotograaf besloot vooral te focussen op hoe de mensen uit deze landen ondanks de moeilijke omstandigheden trachtten hun dagelijkse leven terug op te pikken. Als Europese moslim beschouwde hij het als zijn plicht om ook de breekbaarheid van de eerder genoemde regio’s te belichten. Deze streken zijn, zoals hij het beschrijft, “uiteen gescheurd door etnische haat, lange en uitputtende conflicten, besmet met de erfenis van de koloniale heerschappij en de Koude Oorlog, en dat terwijl ze vaak beschouwd worden als de bakermat van onze beschaving, mysterieus en mooi”. Hierbij liet hij het niet na om het “patroon van dubieuze internationale betrokkenheid” in deze regio’s aan de kaak te stellen.

Troubled Islam: Tales from the Dark Valley (Bosnia)

Troubled Islam: Tales from the Dark Valley (Bosnia)

Dit alles komt ook terug in een aantal fotoreeksen verzameld onder de naam Troubled Islam, over moslimgemeenschappen wereldwijd. Hiermee trachtte Gafić de algemeen heersende, negatieve perceptie van islam en moslims te veranderen. In een post-9/11 tijd waarin verkeerde verhalen over moslims verspreid worden, en vele verhalen nog verteld moeten worden, beoogde hij de waarheid met zijn foto-essays naar voor te schuiven. Hij is evenwel niet zeker of hij daarin geslaagd is: “Ik kan niet echt zeggen of ik bereikt heb wat ik wilde bereiken. Enkel door een cumulatief effect kunnen we iets bewerkstelligen, enkel met herhaling zal iets werken”.

Gafić’ bedoeling is dat mensen in de schoenen van anderen gaan staan wanneer ze naar zijn foto’s kijken. “Als lezers geen empathie voelen voor het onderwerp in mijn foto’s, heb ik gefaald. Foto’s zullen de wereld niet veranderen,” oppert hij, “maar ze kunnen ervoor zorgen dat iemand, ergens, minzamer is voor zijn medemens”. Deze empathie is cruciaal voor mensen die in conflictzones leven, op wie zijn focus ligt.

Troubled Islam: The Land without People for People without Land (Palestine/Israel)

Troubled Islam: The Land without People for People without Land (Palestine/Israel)

Een onverwachte droom

Trans Islam

Dat Gafić gevoelige onderwerpen niet schuwt, benadrukt Trans Islam. Deze reeks portretteert de eerste kostschool en moskee voor transseksuelen in Indonesië. “Tot op vandaag is het waarschijnlijk de enige plaats ter wereld waar niet alleen transgenders, maar ook mensen die niet heteroseksueel geaard zijn, terechtkunnen om samen te bidden, de Koran te bestuderen en hun religieuze plichten te vervullen”, beschreef hij de moskee in 2009. “De meningen van lokale geestelijken zijn erover verdeeld, maar de meesten zijn het erover eens dat alle mensen nood hebben aan God en religie, ongeacht hun seksuele oriëntatie.” Zo is meteen ook bewezen dat de Bosnische fotograaf oog heeft voor onderwerpen die haast tijdloos – en dus ook tegenwoordig nog actueel – zijn.

Of hij nu vluchtelingen in Pakistan fotografeert met het enige voorwerp dat ze meenamen op hun vlucht, onderduikt in de moslimgemeenschap in New York, thee drinkt met gearresteerde terroristen die rehabiliteren in Saudi-Arabië, of hij met vrouwen in Saudi-Arabië in dialoog gaat of Bosnische tieners voor zijn camera haalt… Het geeft de Bosnische fotograaf een zeer bevoorrecht gevoel. Hij krijgt immers de unieke kans om kennis te maken met de levensstijl van de mensen die voor de lens staan. Dat zijn antwoord op de vraag “wat is je ultieme droom?” niet gelinkt is aan fotografie, is dan ook verrassend: “Ik zou heel graag de Iron Man uitlopen”.

Troubled Islam: The Land without People for People without Land (Palestine/Israel)

Troubled Islam: The Land without People for People without Land (Palestine/Israel)

Fotogalerij:

Foto’s © Ziyah Gafić

Comments

This post is also available in: English