Unieke expo brengt Vlaamse moskeeën in beeld

 

Vanaf 25 januari tot 29 maart 2013 presenteren MANAvzw en Kadoc de fototentoonstelling Moskeeën in Vlaanderen met de foto’s van de Belgische-Turkse fotograaf Abdul-Vahit Duman. Voor velen een kans om deze verborgen wereld te ontdekken. Verborgen, zelfs na een halve eeuw moslimaanwezigheid in Vlaanderen.

Van schuilmoskee naar heimweemoskee

Rijtjeshuizen, oude winkels en omgebouwde garages werden door de eerst generatie moslims noodgedwongen gebruikt als gebedshuis, en ze dienden tevens als ontmoetingsplaats om in contact te komen met geloofsgenoten. De eerste moskeeën worden dan ook schuilmoskeeën genoemd. Met de tijd ontstond de wens om meer ‘echte’ moskeeën te bouwen. Dit evolueerde naar moskeeën die architecturaal gelijkenissen vertonen met de traditionele moskeeën van het thuisland. Zulke moskeeën zijn meestal monumentale bezienswaardigheden met marmeren pilaren, koepels en minaretten in mozaïekkeramiek en gevels die versierd zijn met citaten uit de Koran in de karakteristieke Arabische kalligrafie. De Gentse fotograaf Duman refereert hiervoor aan Darwin: “Darwin zegt: ‘adapt to survive’. Een moslimgemeenschap die in een niet-moslimland leeft past zich zo creatief mogelijk aan de omstandigheden aan om de traditie te bewaren. Zo zijn er veel schuilmoskeeën. Door de jaren heen kwam het besef dat men niet zou terugkeren naar het land van herkomst. Met de financiële groei en saamhorigheid wilde de moslimgemeenschap een moskee bouwen met de typische elementen van het thuisland met als gevolg het ontstaan van de heimweemoskeeën.”

Moskee Fatih Camii Beringen

Moskee Fatih Camii Beringen (Turkse Religieuze Islamitische Stichting van Belgie (DIyanet))

Compromismoskeeën

Heimweemoskeeën bezorgen vaak ophef en heetgebakerde discussies bij de Vlamingen. Een teken van islamisering en een gebrek aan integratie. Controverses en misverstanden alom. “Na vele reacties van de Westerse samenleving is de zoektocht begonnen naar een geschikte architecturale bouw van de moskee in een Westerse samenleving. Men begon kritischer na te denken. Wat zijn de kenmerken van een moskee? Blijven we kopieën maken van een moskee volgens het land van herkomst of zoeken we naar nieuwe architectuur? Moskeeën zijn ook door de eeuwen heen van architectuur veranderd. Waarom zou de vorm van een moskee ook niet mogen veranderen?, aldus Duman.” Er ontwikkelt zich meer en meer een Europese islamitische architectuurstijl die zich onderscheidt van de bestaande islamitische tradities. De fotograaf vindt dat het tijd wordt dat nieuwbouwmoskeeën eerder architecturale pareltjes worden dan dat ze een kopie zijn van een moskee van het land van herkomst: “Een moskee uit Marokko is ook volledig anders dan een moskee uit Turkije. Is de ene daarom een moskee en de andere niet? Het is niet nodig om je vast te binden aan een bepaalde gang van zaken uit angst om jezelf te verliezen.” Deze nieuwbouwmoskeeën dat onder noemer van ‘Euro Islam Architectuur’ worden geplaatst, zijn compromismoskeeën. Vlaanderen telt nu ongeveer 230 moskeeën.

Daarnaast is er een enorme diversiteit in de moskeeën door de aanwezigheid van diverse moslimgemeenschappen zoals Turkse, Marokkaanse of Pakistaanse gemeenschappen. “Een typisch verschil zie je aan de moskee in Beringen en Moskee Winterslag. De vorm is totaal anders en het interieur ook. Ook de moskee Yildrim Beyazit is een speciaal geval. Qua vorm en hoogte. Ze mochten niet hoger bouwen dan het nabij gelegen sociale blok .”

Moskee Winterslag Genk

Moskee Winterslag Genk (Marokkaanse Islamitische en Culturele Vereniging Winterslag vzw)

Erkenningen

Eind 2007 besliste de toenmalige Vlaams minister van Inburgering en Binnenlands Bestuur Marino Keulen moskeeën een officiële erkenning te geven. Een mijlpaal waarmee het onrecht dat al 33 jaar bestaat, namelijk dat de overheid in 1974 de islam erkende zonder daar gevolgen aan vast te knopen, weggewerkt wordt. Door de erkenning van moskeeën wordt de islam net als de andere erkende godsdiensten ingebed in Vlaanderen. Volgens de laatste berichten is het proces van het erkenning overigens volledig stilgelegd. Het Ministerie van Justitie weigert voortaan nieuwe aanvragen om moskeeën officieel te erkennen door de onderbezetting bij het personeel bij de Executieve van de Moslims van België (EMB).

 

Onbekend maakt onbemind

Yunus Emre moskee Genk

Yunus Emre moskee Genk

Dat het fotoproject niet van leien dak ging, ervaarde Duman als een uitdaging. “Ik bracht toen veel tijd door in de moskee. Het moskeegebeuren is me met de paplepel meegegeven. Het is voor mij evident. Als fotograaf is het moeilijkste om van een vertrouwde omgeving foto’s te trekken. Je beschouwt alles als vanzelfsprekend en evident. Ik moest proberen te kijken met een blik alsof het de eerste keer was dat ik een moskee betrad, vol verwondering. Dat heeft veel tijd gevraagd.” Ook werd hij niet overal meteen met open armen onthaald. Verscheidene moskeeën zijn behoedzamer en hebben slechte ervaringen meegemaakt met fotografen die foto’s namen voor negatieve artikels over de islam en moslimgemeenschap. In die sfeer moest de fotograaf hen overtuigen van zijn goede intenties.

Abdul-Vahit hoopt dat de expositie de moslimgemeenschap dichter bij de Vlamingen brengt. “Het is de bedoeling met de expo om het onbekende bekend te maken, ‘onbekend maakt onbemind’. Door met elkaar in dialoog te gaan, kunnen we elkaar beter begrijpen en meer respect hebben voor elkaars gewoonten en gebruiken.” In enkele moskeeën worden reeds opendeurdagen georganiseerd.

Nieuwe moskeeën in VlaanderenDe fototentoonstelling is georganiseerd naar aanleiding van het verschijnen van het fotoboek Nieuwe moskeeën in Vlaanderen van Meryem Kanmaz (met bijdrage van Christian Welzbacher) (2011) maar werd om financiële redenen uitgesteld. Het boek brengt beeldessays samen van de nieuwbouwmoskeeën in Vlaanderen van de hand van de fotograaf Abdul-Vahit Duman.

De expositie toont de diversiteit aan moskeeën in Vlaanderen in beeld: de schoonheid van nieuwbouwmoskeeën en de architecturale ‘creativiteit’ van schuilmoskeeën, maar ook de altijd verrassende interieurs én de beleving van die gebedsruimten. Kortom, een zicht op een nog te weinig gekende Vlaamse realiteit.

Vernissage: donderdag 24 januari 2013 om 20u
De tentoonstelling loopt van 25 januari tot 29 maart 2013, elke werkdag van 9 tot 17 uur en op zaterdag van 9 tot 12.30 uur. Gesloten op zondag en op 2 en 4 februari 2013. Gratis toegankelijk.

KADOC – Vlamingenstraat 39 – Leuven

Nieuwe moskeeën in Vlaanderen – Tussen heimwee en werkelijkheid.
Auteur(s)
Meryem Kanmaz
bijdragen van Christian Welzbacher
bijdragen van Ruth De Kesel
Fotografie: Abdul-Vahit Duman

Prijs: € 29,50
Geen ISBN

Verkrijgbaar bij: info@manavzw.be

Foto’s: © Abdul-Vahit Duman

Comments