Pakistaanse kunst in beweging

©Carol Mitchell
© Carol Mitchell

© Carol Mitchell

In Pakistan hebben jaren van onderhuidse onrust en de ontevredenheid van burgers zich de voorbije dagen geuit in massale protesten. Terwijl politici steeds rijker worden en de bevolking steeds armer, daalt het land af in een neerwaartse spiraal. Op een socio-economisch dieptepunt aangekomen, staat geld er gelijk aan macht en tiert corruptie onder politici er welig. al.arte belicht evenwel een andere zijde van het land – iets wat onmogelijk uit het Pakistaanse straatbeeld weg te denken valt. Een kunstvorm die niet in een galerij te proppen valt en die je evenmin aan een muur zal vinden. Het is kunst die hobbelt langs Pakistaanse heuvels en die het stof van de wegen in de Pakistaanse steden doet opwaaien. Het is uniek en staat bekend als Pakistani truck art.

Truck art (letterlijk ‘vrachtwagenkunst’) is Pimp My Ride avant la lettre. Xzibits team van mecaniciens zou aan deze traditie die Pakistaanse eigenaars van vrachtwagens delen zowaar een puntje kunnen zuigen. Gespecialiseerde kunstenaars veredelen pick-ups en vrachtwagens tot kunstwerken op wielen, en ook taxi’s, riksja’s, busjes en personenauto’s blijven niet van verf gespaard. In felle kleuren worden ingewikkelde patronen en tekeningen van flora en fauna op het koetswerk van de voertuigen met de hand beschilderd. Afbeeldingen van pauwen, tijgers, vogels, rozen en feeërieke landschapjes staan zo zij aan zij te pronken met wijze, filosofische woorden, spreuken die bedoeld zijn om voorbijgangers of collega’s aan het lachen te brengen, poëtische verzen en liefdesboodschappen. “Kom mee naar mijn stad, mijn lief”, “Ik wou dat ik een boek was dat je aan het lezen was. Zo zou ik, als je in slaap zou vallen en het boek op je borst valt, dicht bij jou zijn” en “Als je moeder voor je bidt, is het als een briesje uit de hemel” zijn maar enkele opvallende voorbeelden hiervan. Heel populair zijn beeltenissen van nationale helden, actrices en eigen zonen, veelal op de achterkant aangebracht. Zo staren Pakistaanse filmsterren en sporticonen, en -iets patriottischer- de president of militaire giganten voorbijgangers aan van op de trucks. Ook bekende Westerse gezichten zoals de Mona Lisa en Lady Di scheren af en toe de Pakistaanse huizen en bossen voorbij. Religieuze beeltenissen van een opengeslagen Koran, de Ka’aba in Mekka, de Faysalmoskee in Islamabad, of Buraq (het gevleugelde paard van de Profeet) zijn meestal boven de cabine te vinden.

© Abdul Qadir Memon

© Abdul Qadir Memon

Het blijft niet bij verf alleen. Aan het versieren komt ook plakwerk met klatergoud en stickers te pas. Aan de voor- en achterkant van het voertuig worden spiegeltjes bevestigd en houten snijwerk siert de deuren en het dak. Wie tegenwoordig wil meegaan met zijn tijd haalt er lichtjes bij. Dankzij het klingelende geluid van de kettingen die aan de bumpers bevestigd worden, krijgen de opgesmukte trucks soms ook de naam jingle trucks. De binnenkant van het voertuig op zijn beurt moet met goud- en zilverdraad bewerkte stoffen, pompons, kussens en zijde en satijn niet voor het koetswerk onderdoen.

© Abdul Qadir Memon

© Abdul Qadir Memon

Er was eens

Over het ontstaan van deze kunstvorm zijn de meningen verdeeld. Tijdens de dagen van de Raj was het bij de adel al de gewoonte om paardenkoetsen te laten verfraaien. Een busbedrijf zou in de jaren twintig van de twintigste eeuw als eerste een bus door een professioneel team hebben laten decoreren om meer klanten te trekken. Eigenaars van vrachtwagens zouden in die voetsporen getreden zijn. Een andere theorie stelt dat het zou zijn begonnen in de jaren 40, toen vrachtwagens voor het eerst over lange afstand goederen begonnen te transporteren. Omdat het analfabetisme in Pakistan alomtegenwoordig was liet elk bedrijf zijn eigen logo op zijn vrachtwagens schilderen. Dit werd al gauw een heuse wedstrijd. Hoe flamboyanter het ontwerp, hoe vlotter klanten kwamen aankloppen. De traditie van het kopiëren van motieven die al honderden jaren te vinden waren op kamelenkaravanen en ossenkarren veranderde in de jaren 50 door de komst van één man. Hajji Hussain, een gerenommeerd schilder van muren en fresco’s in paleizen, vestigde zich in Karachi en schakelde over op het beschilderen van koetsen en vrachtwagens, wat ervoor zorgde dat extravagantere ontwerpen ook op de voertuigen zouden schitteren. In de jaren 60 kende de Pakistaanse economie een bloei, wat de transportindustrie ten goede kwam. Vanaf toen reflecteerde de steeds gesofisticeerdere versiering op vrachtwagens de groeiende rijkdom van hun bestuurders en het ontstaan van een nieuwe stedelijke klasse. Deze bestuurders hadden het ondanks hun povere afkomst gemaakt en dat wilden ze met extravagante decoratie tonen. De aankleding van de trucks werd bovendien ook noodzakelijk om de sterke concurrentie aan te kunnen. De Pakistaanse truck art zoals die nu bestaat, werd geboren.

© Abdul Qadir Memon

© Abdul Qadir Memon

Origineel en gespecialiseerd

Ondanks de unieke touch die elke truck kenmerkt, weerspiegelt deze kunst Pakistaans rijke cultuur en samenleving, een product van de diverse etnische groepen die het land bewonen. Een getraind oog kan uit de versiering afleiden uit welke streek de vrachtwagen is komen aangereden en tot welke etnische groep zijn eigenaar behoort. In Karachi, het voornaamste centrum van de stiel, is het gebruik van reflecterende tape populair. Quetta en Peshawar zijn dan weer beroemd om het houtwerk, terwijl de voorkeur uitgaat naar het gebruik van geometrische patronen uit gekleurd plastic in Rawalpindi en Islamabad. Versieringen uit kamelenbeen worden enkel gebruikt door kunstenaars uit Sindh. Daar, net als in Punjab, zijn ook applicaties van pauwen in roestvrij staal geliefd.

Voor elke stap in het opsmukproces is een gespecialiseerde ambachtsman verantwoordelijk: een metaalbewerker voor de stalen frames, een elektricien voor de bekabeling, een houtbewerker voor het houten snijwerk, een specialist voor de bekleding, voor het borduur- en kralenwerk, en een schilder met zijn assistent voor de portretten en landschappen. Soms wordt er zelfs een dichter bijgehaald, die een commissie toegestopt krijgt voor het neerpennen van poëtische verzen. Wat de eigenaar van het voertuig specifiek aanvraagt, vullen de kunstenaars aan naar eigen inzicht. Zij worden daarbij alleen beperkt door de grenzen van hun eigen fantasie.

© Carol Mitchell

© Carol Mitchell

Liefde en prestige

Afhankelijk van de grootte en de vraag, gaat met het werk aan één truck al snel een tiental weken gepaard. Een gemiddelde verfbeurt zou op zijn minst een slordige 50.000 roepie kosten, zo’n 390 euro. Voeg daarbij de kosten voor het grotere versierwerk met metaal en hout en herstellingskosten, en het totaalbedrag wordt al snel meer dan 1500 euro. Dit is een klein fortuin dat gelijkstaat aan twee jaarsalarissen van een Pakistaanse vrachtwagenchauffeur (die evenwel niet altijd de eigenaar is, wie uiteindelijk alles betaalt).

© Carol Mitchell

© Carol Mitchell

Ondanks deze enorme kostenpost en de verbazingwekkende gewoonte om de vrachtwagen al na drie à vier jaar weer een complete make-over te geven, brengt menig eigenaar zijn nieuwe truck na aankoop stante pede naar een gespecialiseerd atelier. Voor wie vaker onderweg is dan bij vrouw en kinderen, is zijn truck niet minder dan een thuis. Het gaat evenwel om meer dan het tegengaan van de eentonigheid en de eenzaamheid onderweg of omdat het mooi is. Trots en prestige zijn er ook mee gemoeid. Hoe mooier opgeluisterd, hoe groter ook de kans op klanten en hoe waardevoller de goederen kunnen zijn die vervoerd zullen worden. Alles bij elkaar is de Pakistaanse truck art een diepgewortelde traditie geworden die een folkloristische en culturele betekenis heeft gekregen.

Inspiratiebron

© Deepak Perwani

© Deepak Perwani

De truck art trekt de laatste jaren niet alleen de aandacht van westerse antropologen, maar inspireert ook Pakistaanse kunstenaars en ontwerpers. In galeries zijn alledaagse gebruiksvoorwerpen te koop die bewerkt worden met dezelfde patronen, kleuren en afbeeldingen: lantaarns, waterkannen, bekers, emmers, lampen, doosjes en zelfs telefoons. Modeontwerpers als Deepak Perwani en Maheen Khan integreren diezelfde patronen en kleuren in hun ontwerpen.

Deze kunstvorm kan ook als inspiratiebron dienen voor de al.arte-lezers die op zoek zijn naar een gepast cadeau voor een geliefde of een vriend. De Pakistaanse truck art kunstenaar Haider Ali gaf aan één van zijn Indische vrienden een gratis decoratiebeurt voor zijn truck als geschenk, als teken van liefde en vrede. Moet er nog verf zijn?

Comments

This post is also available in: English