Manal Al Dowayan: vrouwenrechten in de kunst

De hedendaagse en experimentele kunstscene heeft zich in Saoedi-Arabië de laatste jaren enorm ontwikkeld. Dit is onder andere te danken aan grassroots, ondergrondse artistieke activiteiten gevoed door jonge creatieve Saoedi’s. Saoedische kunst is absoluut aan het boomen. Vele kunstenaars flirten voorzichtig met de grenzen en limieten van expressie in het conservatieve land met zijn strakke sociale controle. Ze willen een positief Saoedië op de kaart zetten. Het stereotype beeld van het land veranderen, maar stap voor stap om geen al te grote schokgolf te veroorzaken. Er is steeds meer en meer ruimte voor dialoog en discussies in Saoedi-Arabië. Mensen willen zich op de een of andere manier uiten en maken volop gebruik van social media, blogs en YouTube, in de vorm van een video, een kunstwerk, een designstuk of een artikel.

 

Zo is ook Edge of Arabia geboren, een coalitie van hedendaagse kunstenaars uit Saoedi-Arabië die een sterke experimentele hedendaagse kunstbeweging teweeg heeft gebracht. Het is poëzie in al zijn eenvoud. Edge of Arabia verzamelde talloze geïsoleerde kunstenaars over heel het land en verbond deze met elkaar. Dit initiatief wil de hedendaagse Saoedische kunst zichtbaar maken in zowel binnen- als buitenland en daarbij interesse opwekken voor de hedendaagse Arabische kunst en cultuur. De organisatie doet dit door middel van tentoonstellingen en publicaties over de hele wereld. Het geld dat ze verdienen met de verkoop van kunstwerken gaat naar educatieve programma’s en workshops over kunst voor scholen en universiteiten in Saudi-Arabië, en naar het organiseren van een eerste internationale kunstsymposium in Jeddah (Saudi-Arabië). Hun laatste wapenfeit is de expositie #COMETOGETHER, die van 7 tot 28 oktober j.l. in Londen liep. Ayman Yossry Daydban, Abdulnasser Gharem, Mounir Fatmien en Manal Al Dowayan zijn enkele van de artiesten die daar onder de vleugels van Edge of Arabia hun werk aan het publiek voorstelden.


Manal Al Dowayan

Manal Al Dowayan is een wereldwijd erkende multimediakunstenares. Haar werk varieert van fotografie en installatie tot sculptuur. Deze artieste is geboren en getogen in Ash-Sharqiyah ofwel de Oostelijke Provincie, de grootste provincie van Saoedi-Arabië, en het hart van het Saoedische olie-industrie. Al Dowayan studeerde fotografie in Saoedi-Arabië, Dubai, Bahrein en Londen. Haar werk is regionaal en internationaal tentoongesteld, in onder meer Spanje, Duitsland, Turkije, Korea, India, Groot-Brittannië, de VS, en de VAE.

Al Dowayan is een onbevreesde kunstenares die moeilijke onderwerpen zoals de positie van vrouwen in Saoedi-Arabië aansnijdt. Ze raakt aan gevoelige maar cruciale gender-specifieke thema’s in haar thuisland. Ze wil daarbij op artistieke wijze de sociale obstakels uit de weg ruimen. Eén van haar projecten is Esmi – My name waarmee ze een culturele norm doorbreekt: het hardop uitspreken van een vrouwennaam is in Saoedi-Arabië beledigend. Andere projecten kaarten maatschappelijke vrouwenkwesties aan als het alleen reizen en bepaalde beroepen.

Esmi – My Name

Voor het project vroeg Al Dowayan honderden vrouwen hun naam te schrijven op houten kralen, die ze dan samenbond tot bidkralen die ze aan het plafond ophing. Ze organiseerde diverse workshops voor deze vrouwen in Al Khobar, Riyadh en Jeddah. Deze vrouwen zijn carrièrevrouwen, bekroonde wetenschappers, kunstenaars, en moeders en grootmoeders. De meisjesnamen van baby’s werden geschreven door hun vaders. Het was haar manier om het taboe te doorbreken dat mannen ervan weerhoudt om publiekelijk namen van vrouwen uit te spreken. Dit project wil dus de unieke sociale houding ten opzichte van vrouwennamen in de Saoedische maatschappij onderstrepen. Mannen vinden het beledigend om de namen van de vrouwen in hun leven te vermelden en vrouwen verbergen hun identiteit om andere familieleden niet te beledigen. Dit gebeurt uitsluitend in Saoedi-Arabië en heeft geen religieuze achtergrond.

Ondanks het controversiële karakter van haar werk heeft Al Dowayan weinig negatieve reacties gekregen. Ook was er onder de deelnemers een gevoel van vreugde en zelfs euforie omdat ze hun stem over dit onderwerp hebben kunnen laten horen.

Het was een ervaring waardoor ze met dit gevoel van eenheid een statement creëerde: “onze namen zullen behouden worden en we zullen niet toelaten dat namen van Saoedische vrouwen gewist of vervangen, of als een bron van schaamte beschouwd worden.” Identiteit is diep verbonden met de persoonlijkheid van een individu.

Het idee kwam bij haar op tijdens haar hadj (bedevaart naar Mekka) waar ze met ander vrouwen in het kamp over gendertopics in het koninkrijk discussieerden. Al Dowayan vertelt dat een hadith (een hadith is een van de vele overleveringen, meervoud ahadith, waarin het doen en laten, en de uitspraken van de Profeet Mohammed zijn vastgelegd, ter lering en vermaning van moslims) haar concept illustreert, namelijk die van Amr ibn al A’assaid: ‘The Prophet (PBUH) was asked: “Oh Prophet of God, who is the most beloved to you?” He said: “Aisha”.’ Volgens Al Dowayan kan men hieruit een les trekken: de Profeet en de Koran vermelden namen van vrouwen, en die worden nooit geassocieerd met schaamte of iets dat verborgen zou moeten blijven.

Suspended Together

Deze installatie bestaat uit 200 duiven gemaakt van glasvezels. Elke duif houdt een Saoedisch document vast dat de toestemming geeft aan vrouwen om alleen te reizen. Deze documenten voor niet-begeleide reizen worden afgetekend door mannen, die in Saoedi-Arabië de voogden zijn van vrouwen. De discussie over het Saoedische rijverbod voor vrouwen is nog steeds aan de gang. Vorig jaar leidde de arrestatie van Manal al-Sherif, icoon van een campagne op het internet om de Saoedische vrouwen te overtuigen zich tegen het rijverbod te verzetten, tot een grote polemiek in Saoedi-Arabië. Zij werd opgepakt voor het plaatsen van een YouTube-filmpje waarin zij aan het stuur van een rijdende auto zat.

In de verte geeft de installatie de indruk van vrijheid en beweging. Maar als je dichterbij komt, zie je dat de duiven vastgevroren lijken en daar hangen zonder enig hoop op een vrije vlucht. De documenten zijn gedoneerd door talloze vrouwelijke journalisten, wetenschappers, artiesten en andere vertegenwoordigers van de Saoedische maatschappij.

I Am

Het I Am project is een fotoreeks over Saoedische vrouwen werkzaam als arts, ingenieur, producer, duiker, architect of interieurvormgever, allen geportretteerd in dezelfde pose, met hun gezicht gedeeltelijk bedekt met traditionele juwelen. Manal Al Dowayan becommentarieert de beroepen die Saoedische vrouwen uitoefenen. Er is een debat in het land over de werkgelegenheid voor vrouwen; sommige mensen vinden dat een vrouw het best werk uitoefent dat ‘bij haar aard past’. Volgens Al Dowayan is dat een compleet irrationele discussie, want wie beslist wat hun aard past? Al Dowayan begon toen, om dat argument te bestrijden, bijzondere vrouwen te fotograferen die werkzaam zijn in verschillende domeinen.

Foto’s: Manal Al Dowayan

Comments

This post is also available in: English