Louvre toont islamitische kunst onder sluier van goud en glas

De nieuwe vleugel in het Louvre Museum is integraal gewijd aan islamitische kunst. Een project van bijna 100 miljoen euro dat in 11 jaar is ontwikkeld, is op 22 september voor het eerst geopend bij hoog bezoek. De tentoonstelling werd gefinancierd door de Franse regering en gulle schenkers zoals de Saoedische prins Al Waleed Bin Tala en koning Mohammed VI van Marokko. Ook Koeweit, Oman, Qatar en Azerbeidzjan doneerden.

De nieuwe vleugel herbergt een van de meest uitgebreide collecties islamitische kunst, ongeveer 3000 indrukwekkende artefacten uit de 7de tot de 19de eeuw, afkomstig uit de hele wereld, waaronder Spanje, India en Zuidoost-Azië. Zelf bezit het Louvre zo’n 18.000 kunstwerken uit de islamitische wereld.

Het Louvre heeft zich ten doel gesteld met deze collectie het begrip tussen het Westen en de islamitische wereld te bevorderen. Het overbruggen van culturele verschillen en legt daarbij de nadruk op het seculiere, tolerante en culturele karakter van de verschillende islamitische beschavingen. Sophie Makariou, hoofd van afdeling de islamitische kunst, hoopt dat de nieuwe vleugel de mensheid meer leert over tolerantie en diversiteit. Volgens Makariou gaat de wereld gebukt onder een simplistische visie op de islamitische wereld. Er is niet slechts één islam, de situatie is veel complexer. De Franse president François Hollande, die de openingsceremonie bijwoonde, noemde het een politiek gebaar van respect voor vrede. Een dialoog tussen culturen die misverstanden uit de weg wil ruimen tussen het Westen en de islamitische wereld.

De galerij heeft een gigantische zeilachtige dak van glas en goudachtige platen, geïnspireerd door een stuk zijde – een verwijzing naar de islamitische hoofddoek. Volgens Mario Bellini en Rudy Ricciotti, de architecten van het dak, kan je het ook vergelijken met een vliegend tapijt of gewoon gouden wolken.

Islamitische kunst

De term ‘islamitische kunst’ slaat niet alleen op de voorwerpen die direct verband houden met de godsdienst. Het begrip duidt veel algemener op de kunst die vanaf de 7de eeuw ontstond in gebieden waar de islam de dominante religie was. Daarbij moet men bedenken dat de islamitische wereld veel landen omvat, van Marokko tot China en Indonesië, die geheel eigen culturele tradities kennen. In de late 20ste eeuw en nu nog steeds laten kunstenaars zich nog altijd inspireren door de islamitische wereld. Ook andersom hebben veel delen van de islamitische wereld artistieke invloeden uit Europa ondergaan. De vele politieke en culturele betrekkingen brachten een artistieke dialoog op gang die men nu nog aantreft.

Islamitische kunst beslaat uiteenlopende domeinen zoals kalligrafie, schilderkunst, glas, keramiek en textiel. De nieuwe vleugel in het Louvre stalt een verzameling van pronkstukken uit deze domeinen uit.

 Kalligrafie

Het kunstgenre dat misschien wel als de belangrijkste verworvenheid van de islamitische cultuur gezien kan worden, is de kalligrafie. Omdat de Koran in de islamitische wereld als rechtstreekse openbaring van God wordt gezien, is het geschreven woord in deze cultuur van enorme religieuze, culturele en artistieke betekenis. Daarnaast mochten er geen figuratieve afbeeldingen in teksten voorkomen. Al in de 7de eeuw ontwikkelde zich een schrift-en boekdrukkunst, waarbij de nadruk vooral lag op de evenwichtige verdeling van de letters en de uitgebalanceerde vormgeving van de afzonderlijke lettertekens. De teksten werden voorzien van geschilderde sierranden en opgesierd met kleuren en gouden letters. Kalligrafen stonden en staan in hoog aanzien in islamitische culturele kringen. Kalligrafie werd niet alleen in teksten zelf gebruikt, maar ook als inscriptie op vele voorwerpen zoals schalen, kisten en glas.

Ook nu nog neemt de schrijfkunst een belangrijke plaats in de kunst van de islamitische wereld in. Verscheidene schilders verwijzen in hun werk bijvoorbeeld naar individuele Arabische letters, stellen met schriftmotieven abstracte vormen samen of combineren kalligrafische elementen met andersoortige, non-figuratieve motieven.

Arabesk

Er zijn herhalende elementen in islamitische kunst, zoals het gebruik van geometrisch gestileerde bloemen of plantenontwerpen. In de islamitische kunst worden vaak hele oppervlakken, zoals muren van moskeeën en paleizen met arabesken bedekt. Het gebruik van deze geometrische patronen als eindeloos motief moet niet alleen opgevat worden als pure decoratie, maar ook als uitdrukking van filosofische begrippen die de schoonheid van God moeten openbaren. Arabesk in islamitische kunst wordt vaak gebruikt om de transcendente, ondeelbare en oneindige natuur van God te symboliseren.

In het Louvre kan je ook talrijke kunstig vormgegeven voorwerpen die voor de inrichting van moskeeën werden gebruikt bewonderen, zoals tapijten in gebruik als gebedskleden, koranstandaards/lessenaars, Koranhandschriften en kandelaars uit onder andere het Ottomaanse rijk.

Juist nu, met de vaak gespannen verhoudingen tussen het Westen en de islamitische wereld in het huidige tijdsgewricht, is deze nieuwe permanente expositie misschien net wat de wereld nodig heeft.

Foto’s: Louvre

Comments

This post is also available in: English