“Kunstenaars uit het Midden-Oosten tonen wat er echt in hun regio afspeelt”

A Leap In Faith by Nermine Hammam | Digitale Fotografie, print op Hahnemuhle Fine Art Rice Paper.
Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen. Coll.nr. TM-6481-3; met dank aan Bank Giro Loterij
A Leap In Faith by Nermine Hammam | Digitale Fotografie, print op Hahnemuhle Fine Art Rice Paper. Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen. Coll.nr. TM-6481-3; met dank aan Bank Giro Loterij

‘Fight History – Strategies of Resistance’, te zien bij Framer Framed in de Tolhuistuin in februari en maart 2015, is de tweede expositie in het project Crisis of History. Deel III, ‘Beyond History’ zal te zien zijn in mei en juni. Crisis of History toont de visies van een groot aantal bekende kunstenaars uit het Midden-Oosten op de werkelijkheid in hun eigen regio. Curator en politiek filosoof Robert Kluijver, die het project in nauwe samenwerking met Framer Framed ontwikkelde, licht het hoe en waarom toe van dit bijzondere project.

Wat is het idee achter ‘Crisis of History’ en hoe is het ontstaan? 

‘Door mijn werk in Afghanistan, Irak en andere landen in het Midden-Oosten ken ik de situatie van binnenuit. Kunstenaars ter plaatse vertellen daarover een heel ander verhaal dan wat je in de media ziet of leest. Ook de wetenschap en de diplomatieke wereld zitten erg vast in schematische denkpatronen. Francis Fukuyama’s bewering dat het liberaal-democratische systeem het eindpunt van de geschiedenis is, The End of History, is een algemeen uitgangspunt geworden.

In 2010 was ik bijna als enige buitenlander in Irak en had daar een aha-moment. Ik zag de totale ontreddering en dacht: ‘Welcome to the End of History…’ Ik realiseerde me hoe vanuit het Westen een kunstmatig beeld over de realiteit van het Midden-Oosten is heen geschoven. Nu in Irak de liberale democratie is ingevoerd komt alles goed, andere toekomstmogelijkheden zijn afgeschaft. Of dit is wat de mensen daar zelf willen doet er niet toe.

Een Iraakse kunstenaar verwoordde zijn gevoel zo: ‘Tijdens Saddam was er geen vrijheid, maar we konden nog hopen op een toekomst. Nu weten we: this is it. Je ziet kunstenaars nu zoeken naar een betere toekomst, naar hoop. Op de eerste plaats is er cynisme en verwijt aan de eigen politieke leiders. Maar ook een zeer dubbel gevoel tegenover het Westen. Kunstenaars erkennen de vrijheid en creatieve ruimte van het Westerse model, maar beseffen ook dat die geen plaats biedt aan de Arabische culturele identiteit. Er is maar één soort vrijheid, en dat is die van het Westen. Ook in de mondiale kunstwereld geldt dat sterk. Daarom ben ik gaan zoeken naar kunstenaars die gaten proberen te boren in dit eenzijdige verhaal.

Voor deel II, ‘Fight History’, koos je werk van negen kunstenaars. Veel daarvan is speciaal voor Crisis of History gemaakt of herbewerkt. Hoe heb je dat voor elkaar gekregen?

Dat is een proces van jaren. Ik bezoek veel tentoonstellingen en biënnales, volg mijn eerste indrukken en intuïtie op zoek naar kunstenaars met een interessante visie. De meeste kunstenaars ken ik al lang, je komt elkaar vaker tegen, spreekt en onderhandelt regelmatig. De kunstenaars zelf, ook de meest bekende, zijn vaak heel blij met kritische feedback. In het Midden-Oosten is die er weinig, dus je kunt als curator een belangrijke rol spelen.

Crisis of History is dus ontstaan in samenspraak met de kunstenaars en met Framer Framed. Deel I gaf visies op het verleden. Deel II gaat over het nu. Deel III, vanaf eind maart te zien, zal over de toekomst gaan. Het is geweldig dat Framer Framed deze mogelijkheid heeft geboden, zo iets komt niet vaak voor.

Als curator zie je heel veel kunst. Is er een werk bij dat jou van de sokken blies?

‘Ik heb natuurlijk iets met al deze kunstenaars, maar het raakte me enorm dat Shafi al Zagzouq zijn schilderij Paris Calling van de expositie terugtrok. Het is een schilderij van een jonge moslima in een bloemetjes-T-shirt die in gebedshouding voor de Arc de Triomphe zit. Het komt uit zijn serie Islam Punk, die commentaar geeft op de situatie in de Franse voorsteden. Al Zagzouq was bang dat het schilderij na de aanslag op Charlie Hebdo verkeerd begrepen zou worden en hij in de hoek van de goedpraters van de aanslag zou worden gedrukt. We hebben alles uit de kast moeten halen om hem te overtuigen om het werk toch te exposeren. Het is een prachtig schilderij met veel betekenislagen. Geen eenduidig werk, maar een subtiel spel met de gevoelens en beelden over moslims in het Westen. Daarom wilden we het heel graag tonen, en dat is gelukt.

Paris Calling by Shadi Alzaqzouq | Oil on Canvas, 2014

Paris Calling by Shadi Alzaqzouq | Oil on Canvas, 2014

Voor wie is de expositie bedoeld?

Voor iedereen die probeert na te denken over wat er in het Midden-Oosten speelt. En ook voor de Nederlandse kunstwereld. Ik hoop kunstenaars met elkaar in aanraking te brengen, zodat ook zij door het werk van hun collega’s uit deze regio opnieuw gaan nadenken.

Kunst is daar het beste middel voor. Het is een universele taal die voorbij gaat aan de clichés uit de media en de politiek. Ik gebruik het werk van deze kunstenaars ook vaak in mijn colleges over internationale betrekkingen en politieke filosofie. Via het werk van kunstenaars krijg je een veel meer geschakeerd verhaal over wat er in het Midden-Oosten werkelijk speelt.

Waarom moet je Crisis of History gaan zien?

Dat is heel simpel: de enige manier om er achter te komen wat er in het Midden-Oosten speelt is via de mensen die het zelf beleven. Kunstenaars geven daar op hun eigen unieke manier vorm aan. En Framer Framed is eigenlijk de enige plek in Nederland waar dit soort kunst te zien is.

Kun je al iets zeggen over Crisis of History III?

‘Deel III heet Beyond History en is vanaf mei dit jaar te zien. Er is veel werk uit Iran en een aantal echt grote Iraanse kunstenaars komen er voor naar Nederland. Ik denk dat het buitengewoon wordt.’

Freedom Graffiti (The Kiss) by Tammam Azzam

Freedom Graffiti (The Kiss) by Tammam Azzam | Digital print

Tammam Azzam ontvluchtte Damascus in 2011 en woont sindsdien met zijn gezin in Dubai. Hier begon hij te experimenteren met virtual graphics. Doordat zijn beeld van De Kus van Gustav Klimt, geprojecteerd op ruïnes van een woongebouw in Damascus, via sociale media wereldwijd werd overgenomen brak hij internationaal door. Het is zijn bekendste, maar niet zijn favoriete beeld, vertelt Azzam staand voor de serie afdrukken in Framer Framed. ‘Het begon met Goya’s [..], dat was de bron van de beelden die sindsdien zijn ontstaan. Deze wreedheden uit het jaar 1873 worden door Goya’s schilderij nu nog herinnerd en herdacht, dat intrigeerde me. Het is dezelfde wreedheid van nu, wilde ik laten zien, er is niets veranderd.’


Framer Framed – Expositie Crisis of History #2: Fight History

Deelnemende kunstenaars
Tammam Azzam, Syrië

Shadi Alzaqzouq, Palestina/Frankrijk
Wafaa Bilal, Irak/VS
Ayman Yossri Daydban, Saudi Arabië/Palestina
Alain Declercq, Frankrijk
Nermine Hammam, Egypte
Aman Mojadidi, VS
Imran Ahmad Khan, Pakistan
Eric Esmailzadeh Parnes, VS/Iran
Ruben Pater, Nederland

Openingstijden
Nog t/m 8 maart 2015
woe t/m zo

14:00 – 22:00 uur

Lokatie
Framer Framed in de Tolhuistuin
IJpromenade 2
Amsterdam

Meer info hier.

Comments

Geef een reactie