Illustratrice hertekent beeld van het Midden-Oosten

Orientalism Revisited elkalb

Illustratief vormgever Carla Swerts verbeeldt in haar artistieke project ‘Orientalism Revisited’ de voorstelling van het Midden-Oosten in het Westen. Het mediabeeld van geweld, dreiging en terreur in het Midden-Oosten neemt de plaats in van het vroegere oriëntalisme in de kunsten. Swerts nuanceert beide imago’s in haar project en neemt Egypte als inspiratiebron.

In haar doctoraat in de kunsten aan de Universiteit Hasselt onderzoekt Carla Swerts de representatie van het Midden-Oosten in de westerse samenleving. Het zet de jonge kunstenares verder aan om een artistiek project uit te werken in context van haar doctoraat ‘Orientalism Revisited’. Swerts stelt het huidige negatieve beeld van het Oosten in vraag. Ze merkt op dat dit beeld zegeviert op het exotische toerisme van vroeger en dat het oriëntalisme in de kunsten aan het vervagen is. “De connotatie met dreiging en geweld enerzijds en met exotische fantasieën anderzijds maakt de Oriënt onpopulair in de hedendaagse kunst. Deze clichés spreek ik tegen door de zintuiglijke ervaring van mijn reizen te verbeelden”, zegt Carla Swerts.

In de 19e eeuw nam in de artistieke wereld de belangstelling voor het Oosten een grote vlucht. Haremscènes, buikdanseressen, palmbomen… talloze kunstwerken getuigden van de fascinatie van Europese kunstenaars voor het zogenaamd mysterieuze en sensuele Oosten.  “Het negentiende-eeuwse Oriëntalisme weerspiegelt de (koloniale) relatie van het westen ten opzichte van het Oosten. Het oriëntalisme stelde de Oriënt gelijk met harems, bedoeïenen op kamelen, sensuele fantasieën en genot. Toerisme en Hollywood hebben deze clichés overgenomen. Het beeld dat we hebben van het Midden-Oosten is dus niet alleen vertekend door wat de media ons vertellen, maar ook door deze oriëntalistische clichés.”

Orientalism Revisited schetsboeken

De illustratrice werd tijdens haar reizen geboeid door Egypte. Ze werkte daar ook als illustrator bij archeologische opgravingen en verzamelde heel wat materiaal over het land. “De cultuur, landschappen, monumenten, woestijn… Ik begon ook dadelijk met ter plekke te tekenen; als mijn werkdag was afgerond, trok ik er met mijn aquareldoos of pen en inkt op uit om de omstreken vast te leggen. Egypte leek dus een logische keuze voor mijn eerste artistiek project. In de vier maanden dat ik daar was had ik heel veel materiaal verzameld waar ik verder mee aan de slag kon; schetsen, herinneringen, brieven, foto’s,… Vreemde omgevingen en ervaringen hadden indrukken nagelaten die ik in beelden wilde vertalen.”

Orientalism Revisited schetsboekminiatuurDeze ervaringen zette Carla Swerts om in een krachtige zwart-wit beeldtaal. Het artistieke project ‘Voyage en Egypte’ bestaat uit beelden van overweldigende landschappen, monumenten in verval, huiselijke taferelen… Tijdens haar maanden in Egypte bleken deze beelden haar reiservaringen, en niet de oriëntalistische fantasieën en beelden van geweld. “Beide imago’s wil ik nuanceren in mijn werk; zonder ze geforceerd te negeren. In Egypte kom je bijvoorbeeld inderdaad heel vaak in aanraking met militairen en politie en zie je op een week meer geweren dan je in heel je leven in België zal zien. Maar ik ervoer Egypte veel minder dreigend en gewelddadig dan ze in het nieuws tonen. De enkele geweren en militairen die in mijn werk te zien zijn, toon ik dan ook op manieren die die dreiging eerder ontkrachten dan bevestigen. Technisch is mijn werk beïnvloed door grafische technieken afkomstig uit het archeologisch tekenen en topografische landkaarten, als antwoord op de romantische voorstellingen die het oriëntalisme kenmerkt.”

Het was voor Swerts ook evident om haar werk in zwart-wit te tonen. “De beelden die verwijzen naar de oriëntalistische romantiek zoals zonsondergangen aan de Nijl en palmbomen zullen door hun context en uitvoering in zwart-wit nooit zo overdadig tonen als de negentiende-eeuwse exuberante schilderijen. Hiernaast is het werken in zwart-wit ook een manier om het historische oriëntalisme, typerend om haar weelderige kleurgebruik, te herbekijken. Op het eind heb ik toch gekozen om enkele aandachtspunten in kleur te integreren, bijv. een blauwe print, of bladgoud. Beide kleuren die verwijzen naar de Oudegyptische kunst, en in contrast staan met het huidige Egypte.”

Orientalism Revisited JolienFagard

Het is de eerste keer dat de illustratrice gebruik maakt van foto’s. Swerts besefte dat foto’s haar tekeningen versterkten en omgekeerd. “Het gebruik van foto’s geeft de werken ook een documentair gehalte; ik wil dingen laten zien zoals ze zijn, zoals ik ze direct heb waargenomen. De foto’s tonen waar mijn oog naar uit gaat als ik reis, wat me raakt. Daar waar de foto’s een observatie zijn, zijn de tekeningen dat minder. Ze zijn achteraf thuis gemaakt. Ervaringen zijn gefilterd door mijn geheugen en hebben een plaats gekregen als herinnering. Die herinneringen worden dan op een persoonlijke manier verbeeld. Ik ervoer eigenlijk ook een grotere vrijheid bij het tekenen juist doordat ik ook met foto’s werk: foto’s zijn figuratief, verhalend, waardoor ik in mijn tekeningen associatiever en abstracter durfde werken.”

Orientalism Revisited Jolien Fagard

Het is voor de illustratrice heel belangrijk om een ander beeld van een land als Egypte te tonen. Ook al is dat voor een westerse kunstenaar niet gemakkelijk. “Vandaag is het delicaat om je als Westerse kunstenaar over zo’n gevoelig thema te buigen, temeer omdat het oriëntalisme nog steeds geassocieerd wordt met het kolonialisme, waaraan de herinnering nog duidelijk voortleeft in de Oriënt, en ook met kitsch, door de exotische fantasieën die de negentiende-eeuwse schilders hier verspreidden.” De huidige politieke instabiliteit in het Midden-Oosten en de argwaan tegenover de islamitische cultuur vertekenen het beeld van het Westen op deze regio. Egypte was altijd het land van de piramides, de Nijl en de farao’s. Een toeristische trekpleister. Toch verschuift de perceptie van dit land door beelden van demonstraties en rellen, geweld, armoede, algehele corruptie. Het beeld van Egypte werd er een van een anomalie. “Onterecht. Het lijkt mij meer dan ooit relevant om een ander beeld van een land als Egypte te tonen, dan het eenzijdige beeld dat we via het nieuws meekrijgen. Nét dat wil ik met mijn werk aantonen”, stelt Carla Swerts.

Carla Swerts blijft niet bij Egypte als inspiratiebron. “Mijn verhuis naar Istanbul in september geeft me weer nieuwe materie om artistiek te ontrafelen. Ik denk zeker dat er nog andere landen zullen volgen in de komende jaren, zoals Iran, Libanon, Marokko of Jordanië.

Het werk van Carla Swerts, Voyage en Egypte, is te zien op de tentoonstelling Toegepast 19 – Time to Unravel, een project van Cultuurplatform Design.

Nog tot 01.03.2015
Z33
Zuivelmarkt 33
B-3500 Hasselt

Comments

Geef een reactie