Greenbox Museum – moderne kunst uit Saoedi-Arabië in Amsterdam

Greenbox Museum

Greenbox Museum

In zijn zoektocht naar de reden waarom een niet-moslim Mekka niet mag binnentreden, begon zijn fascinatie voor hedendaagse kunst uit Saoedi-Arabië. Tel daar bij zijn bedenkelijke houding tegen de zogenaamde white cubes, dan krijg je in hartje Amsterdam een zeventig vierkante meter groen geverfde kamer vol met Saoedi-Arabische moderne kunst. Ik sprak met de bezielde man, Aarnout Helb, directeur van Greenbox Museum.

Het eerste museum voor hedendaagse kunst uit Saoedi-Arabië vind je niet in Riyadh, maar in een zijstraatje bij het Leidseplein. De nieuwsgierigheid naar die kunstwerken, en naar wat een Nederlander bezielt om zich bezig te houden met moderne Saoedische kunst, bracht mij en onze fotograaf Khadija naar een pakhuis op vijf hoog met uitzicht op de Melkweg. Aarnout Helb richtte zijn antenne niet op New York of Londen, maar op Saoedi-Arabië, want daar zijn dingen aan de gang die belangrijk zijn op alle fronten, ook voor ons, volgens Helb. “Ik heb heel sterke Indonesische wortels in de familie. Wij hadden dus vroeger een band met Saoedi-Arabië, door de vele pelgrims die daarheen gingen. Het was de tijd dat we met Indonesië bezig waren. Na de koloniale tijd is die band verbroken. Maar ondertussen hebben we veel immigranten hier uit Turkije en Marokko die diezelfde band hebben met SA. Door de hadj.” Helb vroeg zich af waarom Mekka een rol speelt in de cultuurbeleving in de hele islamitische wereld. “Ik ben niet geïnteresseerd in het Arabisch, maar in het feit dat Saoedi-Arabië zich definieert als de story of the holy mosque. Dat het land een bijzondere positie heeft. En dat zal blijven houden. En dat is net zo relevant voor Arabieren als voor Nederlanders, Somaliërs, Indonesiërs.”

The Opening - Ayman Yossri

The Opening – Ayman Yossri

Helb vertelt dat de directe aanleiding voor de oprichting van het museum uit het boek kwam van professor Snouck Hurgronje die Mekka had bezocht. Als adviseur van de Nederlandse regering opperde hij ooit dat je de angel uit de Europese relatie met moslims niet door soldaten en wapens haalt, maar door een goed gesprek in die stad waar zovele pelgrims jaarlijks samenkomen. Snouck Hurgronje bekeerde zich tot de islam en kon zo Mekka binnentreden. Dat triggerde Helb, afgestudeerd als jurist, zich af te vragen waarom hij als niet-moslim Mekka niet in mocht. Niemand kon hem daar een echt antwoord op geven. Zo begon zijn zoektocht in de Koran waar hij een hoofdstuk tegenkwam over een gele koe. “Ik was kunst aan het curatoren. Toen kwam ik het verhaal tegen van een gele koe die een plezier is om te zien. Dat is een positieve emotie, en verwant met beeldende kunst, waarin een groot element is dat het een plezier is om te kijken.” In zijn zoektocht op Google naar die gele koe, botste hij op de Saoedische kunstenaar Ahmed Mater. Dat was in 2008. “Ik vergat mijn juridische vraag omdat ik virtueel Mekka kan bezoeken. En dit door beeldende kunst te verzamelen. Ik kan ook poëzie bestuderen, maar ik lees geen Arabisch.” Tegelijkertijd wilde hij dit delen met het publiek. En met het 18e-eeuwse rariteitenkabinet op zijn netvlies, de oervorm van het museum, werd Greenbox Museum geboren.

Met zijn bedenkelijke houding tegen het white cube museumconcept verzamelde Aarnout Helb de kunstwerken in het kleinste museum van Amsterdam. “Ik wou geen white cube museum zijn, dat zijn al die westerse musea, van die zeer specifieke galerieën van Jay Jopling en Damien Hirst, die alleen maar in kunst zijn geïnteresseerd die markttechnisch het meeste opbrengen.” Helb wil geen tentoonstelling presenteren, maar een plek creëren die permanent belangstelling heeft voor hedendaagse kunst uit Saoedi-Arabië.

Groene muren

Geen witte muren, maar groene. Logischerwijze zou je denken dat het een verwijzing is naar de kleur van de islam of naar de vlag van Saoedi-Arabië, maar dat was niet de aanleiding. “In mijn huis heb ik in een hoekje een schilderijtje hangen van Jan van Heyse. Een groen landschap met blauwe lucht naast een lamp met een groene kap. Voor mij persoonlijk een plezierig hoekje. Geeft mij rust, daarom koos ik voor die kleur groen in het museum. Toen ik ermee bezig was, het groen zat al op de muren, vertelde een kunstenares me dat het toch overeenstemt met de islam. De kleur van de natuur, rustgevend, van de oase, de essentie is dezelfde.”

The Greenbox Museum

Helb verzamelt het liefst conceptuele kunst. Voor hem is dat een alchemistisch proces. Het museum laat een mooi staaltje zien van hedendaagse kunstenaars die niet per se willen provoceren maar de huidige geest van Saoedi-Arabië willen geven. Volgens Helb een meer intelligente kunst. We zien kunstwerken van onder andere Abdulnasser Gharem, Ayman Yossri, Maha Malluh, Jowhara Al-Saud, Reem Al-Faisal en Lulwah Al-Homoud. De onderwerpen van hun kunstwerken zijn vaak wel politiek en filosofisch getint, sterk inhoudelijk, maar met een humoristische knipoog.

Al-Siraat - Abdulnasser Gharem

Al-Siraat – Abdulnasser Gharem

Greenbox Museum wordt (nog) niet gesubsidieerd. Ook niet vanuit Saoedi-Arabië. Er is zeer veel bereidheid maar Helb heeft liever geen bemoeienis en gebruikt zijn eigen geld voor de museumcollectie. Hij zag al eerder hoe een kunstwerk vanuit Saoedi-Arabië gecensureerd werd omdat het als kritiek op religie kon gezien worden. Maar een liberale Saoedische krant publiceerde wel een afbeelding van het kunstwerk en het is nu al een tijdje te zien in Greenbox Museum. “Ze zijn in een leerproces, het is dankzij de inspanningen van de kunstenaar en dat erover gesproken wordt dat er ruimte en begrip voor komt. Ik begrijp de reactie wel. Je bent niet opgevoed met beeldende kunst, en je wilt een positief beeld van je land geven, voor hen is dat niet vanzelfsprekend.”

 

Greenbox Museum is open van woensdag tot en met vrijdag van 13.00 tot 17.00 uur.

Toegangsprijs is € 5 p.p. Groepen van 8 of meer personen (maximun 15) betalen € 40.

Het museum kan ook op afspraak worden bezocht op andere dagen of uren, waaronder ’s avonds. Neem voor een afspraak contact op per e-mail: info@greenboxmuseum.com

Het museum bevindt zich op het adres Korte Leidsedwarsstraat 12, 1017 RC Amsterdam (naast het Leidseplein).

 

Foto’s: © Khadija Ed-Dahbi

Comments

This post is also available in: English