Hommage aan de Marokkaanse en Turkse juwelentraditie

Hommage aan de Marokkaanse en Turkse juwelentraditie

Het Zilvermuseum aan het MAS in Antwerpen brengt een hommage aan de Marokkaanse en Turkse juwelentraditie. Van 7 november tot 29 maart ontdek je een verscheidenheid aan authentieke Marokkaanse en Turkse juwelen.

De zilveren Marokkaanse juwelen die het Umicore Zilverpaviljoen presenteert, zijn vooral toe te schrijven aan afstammelingen van twee bevolkingsgroepen die zich al eeuwen geleden in Marokko vestigden: hispano-joodse families en judeo-berbers. Vooral de Berbers die naar schatting veertig tot vijftig procent van de Marokkaanse bevolking uitmaken, zijn verantwoordelijk voor het gros van de zilveren siervoorwerpen, die in de eerste plaats voor eigen gebruik werden gemaakt. De berbercultuur heeft sinds mensenheugenis invloeden van andere culturen ontvangen en geassimileerd, maar heeft ook zelf ander culturen beïnvloed. Het basismateriaal van de Berbersieraden is doorgaans zilver, terwijl sieraden uit de stad of uit rurale joodse middens dikwijls van goud zijn.

type-oorstekers (tibukarin) uit de streek van Smoughen  in de Westelijke Anti-Atlas in Marokko die door de oorlellen of door de haren worden gestoken – Collectie Ghysels - ©Paul Louis

Type oorstekers (tibukarin) uit de streek van Smoughen in de Westelijke Anti-Atlas in Marokko die door de oorlellen of door de haren worden gestoken – Collectie Ghysels – © Paul Louis

De meest voorkomende juwelentypes zijn voorhoofdbanden, oorhangers, kleerspelden (fibulae), halssnoeren, arm- en enkelbanden, amuletten en ringen. Sieraden vormen de basis van de sociale status van de vrouw: de aanschaf er van is vooral een investering. Maar ze worden ook dagelijks gedragen als bescherming tegen onheil. Zo behoort de handamulet zowel tot de islamitische als de joodse magische wereld: de hand weert je tegen onheil en is tegelijk de hand van Fatima, waarbij de vijf vingers de vijf pijlers van het islamitisch geloof symboliseren. Bepaalde juwelentypes worden vooral aan joodse zilversmeden toegeschreven, maar zij werkten ook voor de Berbers. Joodse juweliers wiens juwelen in zilver (en goud) hun weg vonden naar verafgelegen plaatsen trof men onder meer aan in de populaire badstad Essaouira. De havenstad was tot het begin van de 20ste eeuw het belangrijkste handelscentrum van Zuid-Marokko, van waaruit handelskaravanen vertrokken tot Tombouctou (Timboektoe) in Mali.

De zilveren Turkse juwelen in de expo zijn – naast de typisch Turkse riemgespen – voornamelijk traditionele juwelen van de Turkmenen, meer specifiek de Tekke-stammen. Oorspronkelijk waren de Turkmeense stammen nomaden, die zich gaandeweg – onder meer dankzij de Zijderoute – zijn beginnen vestigen in Centraal-Azië, rond de Kaspische Zee, in landen die we nu kennen als Turkmenistan, Oezbekistan, Tadzjikistan, Kazachstan, Afghanistan, Irak en Turkije. Ze lagen mee aan de bakermat van grootse sultanaten zoals dat van de Seltsjoeken (10de tot 13de eeuw) en van de Ottomanen (14de tot 20ste eeuw). Turkmeense juwelen zijn meestal in zilver, deels verguld én gedecoreerd met kornalijn of rode glascabochons.

Turkmeense Tekke-armbanden in zilver, verguld en gedecoreerd met kornalijn of rode glascabochons - – Collectie Ghysels - ©Paul Louis

Turkmeense Tekke-armbanden in zilver, verguld en gedecoreerd met kornalijn of rode glascabochons – – Collectie Ghysels – © Paul Louis

Qua motieven vallen vooral bloem-, blad- en rankornamenten op. De rode kleur van het kornalijn dan wel de glascabochons zijn een symbool van vruchtbaarheid voor de Turkmenen. Tot vandaag zie je Turkmeense vrouwen in kleurrijke zijden gewaden, behangen met zware zilveren juwelen. Dit edelmetaal biedt de vrouw nog steeds haar status, economische onafhankelijkheid en magische bescherming. Zilver is daarmee hét symbool voor het samenspel en de dialoog tussen sieraad en draagster. En dit loopt gelijk in zowel de hier gepresenteerde Marokkaanse als Turkse juwelen.

Een greep uit de collectie:

© Zilvermuseum – Dominique Provost

Wanneer: van 7 november 2014 tot 29 maart 2015
Waar: UMICORE Zilverpaviljoen@MAS | Hanzestedenplaats 15 – 2000 Antwerpen
Prijs: gratis

Comments

Geef een reactie