Fragile Hands: bonte mix maar samenhangend geheel

Amin-Nourani-UNTITLED
Guernica-Gaza (series) © Mohammed Al Hawajri, 2013

Guernica-Gaza (serie) © Mohammed Al Hawajri, 2013

Zevenentwintig kunstenaars uit zes landen die acht nationaliteiten vertegenwoordigen en verschillende overtuigingen, achtergronden en kunstzinnige stromingen voorstaan: de internationale groepsexpositie ‘Fragile Hands’ in Wenen was rijk en bijzonder intrigerend.

De historische ambiance van de expositieruimte van de organisator, de Weense Universiteit voor Toegepaste Kunst aka Die Angewandte, paste perfect bij de ervaren artistieke samenhang van ‘Fragile Hands’. Door de quasireligieuze context en de architectonische waarde van de locatie kwam de curatorale thematiek in het 12e eeuwse voormalige klooster moeiteloos naar voren.

‘Fragile Hands’ toonde een eclectisch gamma van in contextueel opzicht totaal verschillende kunstwerken, variërend van digitale prints tot traditionele olieverf schilderijen en van collages in vitrines tot video documentaires en in situ installaties. Wat deze werken met elkaar gemeen hadden was de wijze waarop de kunstenaars kijken naar de maatschappij waarin ze leven: als deelnemende observeerders, die op hetzelfde moment zowel subjectief als objectief kritisch zijn. Het publiek kreeg een aardige keur aan lokale en globale interpretaties van-, identificaties met- en reflecties op urgente maatschappelijke-, politieke- en milieukundige onderwerpen voorgeschoteld.

And then there was one © Rajkamal Kahlon, 2010

And then there was one © Rajkamal Kahlon, 2010

Het is te danken aan het inzicht en de expertise van de gerenommeerde Indiaas-Britse curator Shaheen Merali dat de bonte selectie overkwam als verrassende eenheid. Merali slaagde erin de belangrijkste elementen uit de afgelopen zeven jaar van zijn in geografisch opzicht rijke curatorale verleden in deze tentoonstelling samen te brengen als eerste kunstenaar/curator in residence binnen het nieuwe residency programma van Die Angewandte.

Geografische bespiegelingen
Merali nodigde zowel jong en aanstormend talent als gevestigde namen uit Argentinië, China, India, Iran, Oostenrijk en Palestina uit om deel te nemen aan dit project. In 2013 deed al.arte nog verslag van een groepsexpositie van Iraanse kunstenaars in Amsterdam waar Merali voor tekende. Gerald Bast, rector van Die Angewandte, woonde de finissage van die tentoonstelling bij en toonde interesse om iets dergelijks in Wenen te organiseren. Maar zoals ’Fragile Hands’ laat zien kreeg Merali de kans om ver buiten de Iraanse context van de Amsterdamse tentoonstelling te treden.

Sixth Desire (series) © Rozita Sharafjahan, 2011

Sixth Desire (serie) © Rozita Sharafjahan, 2011

“Geografie is een belangrijke factor in hoe we vandaag de dag naar kunst kijken,” zei Merali tijdens de persconferentie in de Heiligenkreuzer Hof te Wenen. “We hebben te maken met nieuwe aandachtspunten en andere onderwerpen die ter discussie staan. Tegenwoordig vind je overal kunstinstellingen. Kunst is inmiddels een import- en export product, zowel in Europa en het Westen in het algemeen als wereldwijd. Als curator acht ik het daarom belangrijk om een passende context te vinden en een herkenbare taal te gebruiken om een band met het publiek te creëeren. Er bestaat soms een groot verschil tussen de complexe dagelijkse realiteit van de kunstenaar en die van het publiek, laat staan de reikwijdte aan verschillen wat betreft identiteit en gerelateerde vraagstukken.” Merali presenteerde de kunstwerken in ‘Fragile Hands’ als in dialoog met elkaar; een uitnodiging aan het publiek om stil te staan bij de diversiteit van de onderwerpen van de werken en de wijze waarop de kunstenaars hun stellingen vormgaven.

Thema’s en context
De titel en rode draad van de tentoonstelling zijn afgeleid van het essayistische oeuvre van de in 2012 overleden Franse filmmaker Chris Marker. De thematiek hing samen met de conceptuele uiterlijke dynamiek van eurythmie (expressieve danskunst gericht op harmonie) zoals ontwikkelt door de Oostenrijkse Godfather van de antroposofie (letterlijk: ‘de wijsheid van het mens-zijn’), Rudolph Steiner. Een ander zwaarwegend aspect van de tentoonstelling betrof, zoals genoemd, geografische bespiegelingen. In zijn openingswoord in Wenen refereerde Merali aan de woorden van de Palestijns-Amerikaanse literaire theorist en schrijver Edward Said met een quote die ook is opgenomen in Merali’s curatoriale essay.

In ‘Culture and Imperialism’, een boek dat meer dan een decennium na zijn gerenommeerde werk ‘Orientalism’ verscheen, zegt Edward Said: “Net zoals niemand buiten geografie of er ver vanaf staat, zo is niemand vrij van de strijd óver geografie. Die strijd is complex en interessant omdat het niet alleen een kwestie is van soldaten en kanonnen maar juist ook van ideeën, van vormen, afbeeldingen en de vormgeving daarvan.” ‘Fragile Hands’ kan vanuit dat oogpunt beschouwt worden een goede blauwdruk van dergelijke geografische bespiegelingen op mondiaal niveau: elk getoond werk is ervan doordrongen en vormt een markante getuigenis binnen de specifieke socioculturele context van de kunstenaar. Was dit in Merali’s Amsterdamse tentoonstelling nog in mono, in Wenen was het in haarscherp stereo.

'Lal Batir Ghar' from: I saw that which had remained unseen 3 (series) © Leena Kejriwal, 2013

‘Lal Batir Ghar’ from: I saw that which had remained unseen 3 (series) © Leena Kejriwal, 2013

Helaas tonen recente sociopolitieke ontwikkelingen wereldwijd dat in veel landen economische belangen nog steeds zwaarder wegen dan het welzijn van de bevolking. Daarbij worden op veel plaatsen aanhoudend mensenrechten met voeten getreden en natuurlijke bronnen bruut verkwanseld en geëxploiteerd –net als jongeren, vrouwen en mannen. Merali stelt in zijn essay: “De verscheidenheid aan emotionele en mentale composities binnen de hedendaagse kunst komt gedeeltelijk voort uit diens relatie tot de gepijnigde verhalen van oorlogsgeweld ontvluchtende burgers. Een groot deel van onze realiteit bestaat uit een overvloed aan dergelijke beelden en omstandigheden, mede mogelijk gemaakt door het winstbejag van zowel multinationals als hele naties. Dergelijk wreed gedrag heeft geresulteerd in een ongelijk gebruik en ongeëvenaarde verspilling van de belangrijkste natuurlijke bronnen in dit donkere hoofdstuk van de mensheid.”

Vanuit dit oogpunt is Merali’s keus om maatschappij-kritisch werk op te nemen van de in Berlijn gevestigde Argentijnse video kunstenaar Charly Nijensohn, de Australische multimediale kunstenaar Oliver Ressler en de provocerende performance kunstenaar JJ XI (die vanuit Londen en Bejing opereert) meer dan gerechtvaardigd. Digitale prints en installaties van de gerespecteerde (van oorsprong) Indiase kunstenaars Binu Bhaskar, Debesh Goswami, Probir Gupta en Simit Raveshia boden evenzeer stof tot nadenken, elk werk in een geheel eigen context.

Uitgesproken meningen
Het meeste werk van de Iraanse kunstenaars in ‘Fragile Hands’ kan beschouwd worden als een vorm van esthetisch commentaar op en oppositie tegen het voormalige regime en de sociopolitieke ontwikkelingen in Iran tussen 2009 en 2011. Een heel ander perspectief wordt aangeboord door de video kunstenaars Amir Mobed (Iran) en Natasha de Betak (geboren in Spanje, werkend in Frankrijk en India): zij peilen in hun video’s de diepte van de menselijke psyche als intense trauma’s ervaren worden. De creaties van andere kunstenaars zijn meer gerelateerd aan de Arabische en/of islamitische wereld en diens interactie met het Westen. Intrigerend is de meer dan 3 meter hoge stripachtige nieuwsrol van de Indiase moslim volkskunstenaars Madhu (een Hindu naam) & Hazra Chitrakar. Dit ongeletterde echtpaar verbeeldde hun begrip van 9/11 en de massale hysterie rondom 21-12-2012 in de bijzondere hybride stijl die zo kenmerkend is voor dergelijke pat chitrakars op het Bengaalse platteland. Nieuws werd traditiegetrouw op deze wijze verbeeld en rond gezongen aan de hand van kleinere rollen.

9/11 - Madhu & Hazra Chitrakar, 2014

9/11 – Madhu & Hazra Chitrakar, 2014

Vier Palestijnse kunstenaars vestigen de aandacht op de aanhoudende etnische zuivering van Palestina en de harde, gecompliceerde omstandigheden van het dagelijks leven in de bezette gebieden. De onderscheiden docufilm ‘Infiltrators’ van Khaled Jarrar werd vertoond in de Sala Terrena samen met zijn korte film ‘Bus Stop Sep 5’. Drie imaginaire filmposters uit de bekroonde serie ‘Gazawood’ van de tweelingbroers bekend als Tarzan & Arab Nasser hingen in een van de kamers in het Refektorium. Daar hing evenals een selectie digitale prints van Mohammed Al Hawajri, die bekende schilderijen van oude meesters mixte met foto’s van de wrede realiteit op de Gaza strook. De titel van deze serie is ‘Guernica-Gaza’ en refereert aan de Baskische stad Gernika (Guernica) die als proefproject door de Duitse luchtmacht in 1937 werd vernietigd.

De in Teheran geboren Oostenrijkse kunstenares Ramesch Daha onthult de nauwelijks bekende relatie tussen de Nazis en het regime van de Pahlavi dynastie in Iran in de jaren voorafgaand, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Haar fascinerende collage-achtige werk is gebaseerd op jarenlang archiefonderzoek. De bezoekers bleken gecharmeerd van de opmerkelijke feiten en bijzondere stukjes en beetjes informatie, oude informatieve boekjes, op carbon papier gekopieerde rijksdocumenten en persoonlijke papieren.

Black Paper - Unlimited History (series) © Ramesch Daha, 2013/4

Black Paper – Unlimited History (serie) © Ramesch Daha, 2013/4

Westerse arrogantie
Recht doen aan de creatieve taal van 27 kunstenaars in de twee verschillende ruimtes van een bijzondere locatie is geen geringe opgave. De mogelijkheden van de ruimte bleken begrensd in één opzicht. De twee geselecteerde werken van de gerenommeerde Oostenrijkse kunstenares Lisl Ponger kwamen niet echt uit de verf in de eerste kamer van het Refektorium te midden van de vele andere interessante werken. Spijtig, want wie in een oogwenk voorbij liep aan Pongers werk miste een bijzonder belangrijk statement. Ponger richt zich namelijk op de Westerse relatie met (‘blanke’) kunst en cultuur, de Westerse arrogantie ten aanzien van Westerse waarden en normen en de hypocriete houding ten aanzien van de niet-blanke Ander –iets dat zelden uitgesproken aan bod komt en meestal onder het tapijt wordt geschoven.

Samenvattend, ‘Fragile Hands’ was een verfrissend, tot nadenken stemmend en broodnodig internationaal kunstzinnig statement. Geheel in lijn met Merali’s eigen zoektocht en onderzoek naar het (re)presenteren van de artistieke taal van minderheidsgroeperingen was het een succesvolle poging om de “veranderende visies binnen geopolitieke verhalen” in de kunstwereld onder de aandacht te brengen.

Die Beute © Lisl Ponger, 2006

Die Beute © Lisl Ponger, 2006

‘Fragile Hands’ was te zien van 12 maart tot 11 april 2014 in de Heiligenkreuzer Hof (Refektorium & Sala Terrena), Schönlaterngasse 5, A-1010, een van de mooiste expositieruimtes van de Weense Universität für angewandte Kunst in Oostenrijk.

Bij deze tentoonstelling hoort een uitgebreide catalogus met een verkennend essay van curator Shaheen Merali en 54 kleurenafbeeldingen van alle kunstwerken. Deze catalogus is verkrijgbaar onder ISBN 978-3-9503563-4-2.

Deelnemende kunstenaars:
Mohammed Al-Hawajri (Palestina), Masoumeh Bakhtiary (Iran), Binu Bhaskar (India), Madhu and Hazra Chitrakar (India), Rajib Chowdhury (India), Ramesch Daha (Iran /Oostenrijk), Natasha de Betak (Frankrijk, India), Majid Fathizadeh (Iran), Debesh Goswami (India, Frankrijk), Probir Gupta (India), Ghazaleh Hedayat (Iran), Taha Heydary (Iran), Khaled Jarrar (Palestine), Rajkamal Kahlon (VS, India, Duitsland), Katayoun Karami (Iran), Leena Kejriwal (India), Amir Mobed (Iran), Masoumeh Mozafari (Iran), Tarzan and Arab Nasser (Palestina), Charley Nijensohn (Argentinië, Duitsland), Amin Nourani (Iran), Lisl Ponger (Oostenrijk), Simit Raveshia (India), Oliver Ressler (Oostenrijk), Atefeh Samaei (Iran),Rozita Sharafjahan (Iran), JJ Xi (China, VK).

Comments

This post is also available in: English

Geef een reactie