Cairopolis: Caïro door vier andere lenzen

© Zaza Bertrand
© Filip Claus

© Filip Claus

Dictatuur. Rellen. Gewonden en doden. Democratische verkiezingen. Het zijn maar enkele sleutelwoorden over de Egyptische revolutie die -soms met de ondertoon ‘wees bang voor de baardmannen met kromzwaarden’- de Belgische huiskamers binnenglippen via de media. Ze zijn kenmerkend voor een verslaggeving die veelal politiek getint is. Maar dat het complexer is dan dat, wilde initiatiefnemer Jan Beke benadrukken met Cairopolis: een fotografisch essay in tentoonstellings- en boekvorm met de werken van vier Belgische fotografen.

“We vroegen ons af of de manier waarop nu naar de revolutie wordt gekeken, ons voldoende antwoorden biedt om het hele gebeuren te begrijpen. Het gevoel bekroop ons dat het verhaal dus waarschijnlijk veel complexer in elkaar zat dan hoe het over het algemeen in de media wordt benaderd,” vertelt Jan Beke, wanneer hij uitlegt dat de niet-politieke aspecten en andere dimensies van de revolutie in zijn ogen onderbelicht werden. “Brood, vrijheid, sociale rechtvaardigheid”, een van de bekendste leuzen van de revolutie, bewijst dat het meer is dan een strijd tegen een politiek systeem. De Gentse arabist, die zijn thesis in Caïro schreef, oppert dat het een gevecht is tegen een dieper liggende, meer structurele onrechtvaardigheid. Dit zou enigszins kunnen verklaren waarom de revolutie nog niet voltooid is, waarom de protesten doorgaan.

Vier perspectieven

© Zaza Bertrand

© Zaza Bertrand

Op zoek naar de sociale dynamiek die zich onder het politieke topje van de ijsberg bevindt en die aan de basis ligt van de revolutie, zwermden op zijn vraag vier Belgische fotografen uit over de straten van Caïro. “Wat op het plein gebeurt, wordt gevoed door wat in de stad leeft,” aldus Beke. En dus baanden ze zichzelf een weg. Ze trokken door de stad langs nog onbetreden paden, in een poging voorgekauwde meningen van zich af te schudden, met de socio-economische roep van de revolutie in het vizier en het Egyptische dagelijkse leven voor hun Belgische lens. Dat deden ze in november en december 2011, en in februari, maart en juni 2012, telkens op scharniermomenten van de Egyptische revolutie.

© Harry Gruyaert

© Harry Gruyaert

Om te beginnen legde Magnumfotograaf Harry Gruyaert Oud-Caïro en de satellietsteden die Umm Al-Dunya (‘de moeder van de wereld’, bijnaam van Caïro) omzomen vast op de gevoelige plaat. Gruyaert werkt op gevoel. Hij neemt foto’s en vertrekt zonder een woord. Het resultaat is street photography in warme kleuren waarbij een goede compositie en de verschillende lagen van plaats en tijd hoog in het vaandel gedragen worden. In de beelden van fotojournalist Filip Claus speelt de mens in het openbare domein dan weer de hoofdrol, en vooral wat ons als wezens verbindt. De clichés voorbij hoopte hij een totaalbeeld weer te geven van een stad waarvan je, in zijn woorden, “het einde nog niet hebt gezien”. Waar de foto’s van de mannelijke fotografen vertrekken van op straat, gaat het bij hun vrouwelijke collega’s in een omgekeerde beweging. Zo drong Bieke Depoorter, ook verbonden aan fotoagentschap Magnum, met haar camera in de aanslag door tot de diepste privésferen van Egyptische huishoudens. In tijden waarin de staatstelevisie burgers waarschuwde voor buitenlandse spionnen, probeerde ze het vertrouwen van gezinnen die ze toevallig ontmoette te winnen en bleef ze -waar mogelijk- een nacht bij hen logeren. “Het was een poging om intimiteit weer te geven,” vertelt ze. Ze bracht de intimiteit van een thuis in beeld, op het moment tussen de dageraad en het vallen van de avond. Foto-essayiste Zaza Bertrand tenslotte trachtte binnen te treden in de leefwereld van Egyptische jongeren, zonder het toeziend oog van volwassenen. Op stap met meisjes en jongens afzonderlijk, licht ze een tipje van de sluier op over waar zij zich zoal mee bezighouden.

© Bieke Depoorter

© Bieke Depoorter

© Zaza Bertrand

© Zaza Bertrand

U bent uitgenodigd

Cairopolis wil zowel een kritiek zijn op armoede en sociale tegenstellingen, als een geloof in solidariteit. Het is een uitnodiging om te reflecteren over de beeldvorming binnen de media, en kan dienen als een spiegel om ook de socio-economische breuklijnen binnen de Belgische maatschappij in vraag te stellen. Tegelijk geldt het als een persoonlijke, onderzoeksjournalistiek lovende oproep van Jan Beke zelf: “Academici zouden hun bevindingen beter en ruimer moeten kunnen bekendmaken. Daartoe krijgen ze amper de gelegenheid. De prestatiedruk ligt echt te hoog. En ook journalisten krijgen nauwelijks nog tijd en ruimte om dergelijke ingrijpende maatschappelijke gebeurtenissen grondig te analyseren.” De kans voor journalisten om dieper op een onderwerp in te graven dus, en minder druk voor academici om A1-publicaties te halen. Het belang van de onderzoeksjournalistiek bij het aanscherpen van de kritische zin en het opentrekken van een maatschappelijk debat wil hij onderstrepen: “Het kan misschien utopisch klinken, maar het is mijn uitdrukkelijke wens dat academici terug wat meer journalisten zouden kunnen worden, en journalisten weer wat meer academici.”

Persbeeld02_©FilipClaus

© Filip Claus

Een tikkeltje voyeurisme

Niet alleen wat betreft de fotografen, maar in het hele Cairopolis-team was heterogeniteit troef. Jan Beke blonk van trots en dankbaarheid: “Om een meerwaardig verhaal niet opnieuw te reduceren tot een eenduidige uitleg, vormden we een erg divers team. Belgen en Egyptenaren, mannen en vrouwen, gevestigde waarden en opkomende talenten. Elk met hun eigen aanpak. Fotografen, schrijvers, dichters. Ze hebben één kenmerk gemeen: een scherp oog voor observatie. Ieder volgde een eigen traject en legde zo andere breuklijnen bloot.” Zo zetten onder andere Peter Verkinderen, Ruth Vandewalle, Sophie Crabbé en Ben Urbain met hun eigen talenten hun schouders onder het project.

Het eindresultaat is beelden die niet anoniem aandoen en die ondanks hun verscheidenheid elkaar aanvullen. Ze zijn tegelijk ‘typisch Caïro’ en toch ook weer niet, en bevredigen in zekere zin de voyeuristische neiging waar we allemaal schuldig aan zijn. De tentoonstelling vormt, met de geluiden van de stad op de achtergrond, een gratis vliegticket voor wie nog nooit in Caïro is geweest. Zij die wel al de eer hadden om met deze dame aan de Nijl kennis te maken, krijgen er spontaan heimwee van. Dit gaat ook op voor de extra teksten en foto’s die te vinden zijn in het bijhorende boek, dat zowel in het Arabisch als het Nederlands kan gelezen worden.

© Bieke Depoorter

© Bieke Depoorter

Info:

Tentoonstelling:

van 22 februari tot en met 20 mei 2013
Sint-Pietersabdij, Sint-Pietersplein 9, Gent.

Voor volwassenen en scholen kunnen rondleidingen geboekt worden bij BOEKjeBEZOEK.

Boek:

Cairopolis
foto’s van Harry Gruyaert, Filip Claus, Zaza Bertrand en Bieke Depoorter
teksten van Sven D’Hollander, Ruth Vandewalle, Osama Diab, Peter Verkinderen, Jan Beke, Zainab Magdy en Salam Yousry

Uitgeverij Snoeck, 24×25 cm, 128 pagina’s, hardcover met linnen, Nederlands/Arabisch
28 euro, ISBN: 978-94-6161-082-9

Mogelijk ook in de toekomst beschikbaar in Egypte.

Comments

This post is also available in: English