Bijzondere Tifinagh-kunst van Ahlya Zahnoun

Tifinagh

Je hoeft niet helemaal naar het Midden-Oosten af te reizen om talent uit de kunstwereld te ontdekken. Ook in de lage landen zijn er ook wat kunstenaars creatief werkzaam die zich door hun (Arabische en/of islamitische) achtergrond laten inspireren. We zien hier kunstwerken van onder meer Nuhr Smahane, Abdo Hammiche en Ahlya Zahnoun. De Tifinagh-kalligrafie-reeks van Ahlya Zahnoun is wat mij het meest aanspreekt, aangezien mijn roots ook diep wortelen in het Berbers gebied (Tifinagh is het eigen runenachtige schrift van de Berberse talen). Naast de Tifinagh-reeks heeft Ahlya ook canvaswerken te verdelen in het Latijnse en Arabische schrift. Ik zoom even in op de schilderwerken in het Tifinagh aangezien deze kunstuitingen vrij weinig voorkomen.

Even terugspoelen: Tifinagh, Berbers? Berbers of Imazighen (meervoud van Amazigh) zijn etnisch, cultureel en taalkundig te onderscheiden van de Arabieren die in de 7e eeuw van onze jaartelling Noord-Afrika binnenvielen. Ze noemen zich ook wel de inheemse bewoners van Noord-Afrika. Etnische identiteit is heel belangrijk voor de Imazighen. Vooral vrouwen houden de Amazigh-identiteit in leven door middel van verschillende kunstuitingen. Deze kunstuitingen zijn vooral te vatten onder het hoofd kunstnijverheid (textiel, sieraden en muziek) en symboliseren sociale waarden, identiteit en individualiteit. De visuele hedendaagse Amazigh-kunst echter is een vrij nieuwe ontwikkeling.

Tifinagh

In de schilderwereld zijn enkele hedendaagse kunstenaars die hun bijdrage aan de Amazighkunst leveren zoals Adallah Aourik en Fatima Mellal. De schilders, zowel Imazighen als Arabieren, richten zich op het artistieke erfgoed van de Imazighen om zo een nieuwe schilderstijl te creëren die de culturele en etnische diversiteit van Marokko benadrukt. Met hun werken weerspiegelen ze de Amazighcultuur. Voor de Imazighen is deze kunst meer dan alleen een vorm van expressie en communicatie, het is tevens een manier om het Berberse culturele erfgoed en de tradities in leven te houden.

TifinaghAhlya Zahnoun is een Marokkaans-Belgische die naar Dubai verhuisde. Ze studeerde af als interieurarchitect en begon op zeer jonge leeftijd met tekenen. Ze heeft geen artistieke academische achtergrond maar liet zich inspireren door haar omgeving. “De smaak voor ‘de letter’ kreeg ik op mijn 17de, waardoor ik begon te experimenteren. Mijn schetsen werden voorgesteld aan een leerkracht op de Arabische avondschool, die me aanspoorde om er verder in te gaan.” Ahlya volgde zijn raad en raakte verzeild in allerlei socio- culturele evenementen in België en Nederland, waar ze haar werken voornamelijk in de Arabische versie voorstelde.

Toen ze 25 was kwam ze in contact met een groep mensen die zich bezig hield met de Amazigh-identiteit. En daar ontdekte ze het Tifinagh alfabet. “Mijn ouders zijn van het Rifgebergte. Wij zijn opgevoed in het Tarifit (Berbers dialect). Leek me niet meer dan normaal om ook hiermee te experimenteren. Mijn moeder gebruikte altijd van die spreekwoorden die typisch zijn voor onze regio, die zijn echt hilarisch. En zo behoud je ook een beetje ons erfgoed. Dit verdwijnt beetje bij beetje samen met onze ouders en er zijn veel kinderen die hun moedertaal zelfs niet meer goed spreken”, vertelt Ahlya. Ze vindt dit een spijtige zaak en zag het als een uitdaging om ermee te experimenteren. Nu ontwerpt ze haar eigen reeks letters in elke taal en elk schrift dat ze machtig is en vertaalt deze op het doek. De kunstenares werkt met papier, canvas, allerlei verfsoorten en kleurmateriaal. In de Latin-reeks werkt Ahlya met universele thema’s zoals liefde, hoop, geloof en vrijheid. De Tifinagh- en Arabische reeksen zijn dan weer een interpretatie van uitgebeelde spreekwoorden en uitdrukkingen.

Tifinagh

 “Het zijn typische Tarifit of Tamazight of Tashelhiet gezegden”:

Sjtheh i atha`ar, `enezj i athehsja: ‘zing voor een dove, dans voor een blinde’

Betekenis: totaal nutteloos zijn

Wa tziezja as`oen, hama wa ikatoe: ‘span de koord niet te sterk op, anders scheurt hij’

Betekenis: Je moet juist het koord wat los laten hangen om het ergste te vermijden

“Het liefst werk ik met uitdrukkingen, waardoor het doek niet enkel kleur en vorm weergeeft, maar ook een waarde heeft”, bevestigt Ahlya. De kunstwerken hebben een vrij kalligrafisch uiterlijk maar zelf noemt ze het geen kalligrafie. “Ik heb geen echte discipline. Het is niet echt kalligrafie, want daar gebruik je pennen voor, ik teken mijn letters met een penseel. Het is een kruising van kalligrafie en tekenen.”

Andere werken van Ahlya Zahnoun (Arabisch & Latijns):

Foto’s: © Redouan Tijani

Comments

This post is also available in: English