Aerosol Arabic: Kalligraffiti geïnspireerd om te inspireren

cover

© Chelone Wolf

Mohammed Ali, ook gekend onder zijn artiestennaam Aerosol Arabic, staat wereldwijd bekend als een van de pioniers van de kalligraffiti, een samensmelting van Arabische kalligrafie en graffiti. De stijl van Aerosol Arabic is echter meer urban. Hij noemt zichzelf een arabic graffiti artist.

Met betekenisvolle boodschappen brengt hij mensen van verschillende geloofsovertuigingen in multiculturele steden samen. “Sociale problemen onder de mat vegen biedt geen oplossing,” vertelt Mohammed Ali. Oog hebben voor wat leeft binnen een gemeenschap en daarmee een publieke dialoog openen en discussies aanmoedigen, lijkt hem effectievier. Workshops in universiteiten en scholen, en kalligraffiti op muren van moskeeën, jeugdhuizen en wijken waarin verschillende gemeenschappen samenleven… Het zijn maar enkele voorbeelden waarmee Aerosol Arabic de dialoog tracht aan te zwengelen. al.arte.magazine sprak met Aerosol Arabic over hoe het allemaal begon, zijn inspiratiebronnen, spiritualiteit en natuurlijk zijn toekomstdromen.

Oorsprong van de kalligrafie: het Arabische abc,  alif baa’ taa’

Het Arabische alfabet telt, van de letter alif tot de letter ya’, 28 letters. Op enkele na worden alle letters aan elkaar geschreven, en dat van rechts naar links. Een drukschrift waarbij de letters los van elkaar staan (zoals bijvoorbeeld de tekst die je nu leest) is er niet. Wel kent de taal verschillende soorten schrijfstijlen. Het oudste daarvan is het hijazi, dat uit de zesde eeuw stamt maar geleidelijk aan is verdwenen. In de achtste eeuw nam het kufi de rol van standaardschrift over. Uit deze schrijfstijl zijn dan weer verschillende andere stijlen gegroeid, variërend naargelang de streek waarin en het doel waarvoor ze gebruikt werden.

Het Arabische schrift is niet alleen voor wie Arabisch spreekt van onschatbare waarde, maar neemt ook binnen de islamitische wereld een uitzonderlijke plaats in. Eerst en vooral is het Arabische schrift het schrift van de taal waarin het woord van God, de Koran, naar de mens is gebracht. De Arabische kalligrafie biedt een alternatief voor versieringen. Zo is het geschreven woord een vorm van visuele expressie met een esthetische betekenis geworden, en is het schrijven ervan bijna een religieuze handeling. In de Koran, op keramiek, in architectuur en vandaag steeds vaker op gebruiksvoorwerpen en kledij is Arabische kalligrafie terug te vinden. Kalligrammen, waarin de letters van een Arabisch woord of een zin in elkaar vervlochten zijn in de vorm van een dier, mens of voorwerp, zijn daarbij niet weg te denken.

De rol van één man is voor de Arabische kalligrafie van onmiskenbaar belang geweest. Ibn Muqla, die in het begin van de tiende eeuw vizier was ten tijde van het Abassidische kalifaat in Bagdad, speelde als kalligraaf een cruciale rol in het systematiseren van het Arabische schrift. Hij ontwikkelde en verbeterde verschillende schrijfstijlen, wat een systeem opleverde dat tot op de dag van vandaag als de norm geldt. Tegenwoordig zetten kalligrafen als Hassan Massoudy en Wissam Shawkat zijn werk veelal met een traditionele inslag voort. Aerosol Arabic mixt de eeuwenoude kunstvorm die de islamitische kalligrafie is dan weer met een hedendaagse kunstvorm, de graffiti.

before_after1

Kunst in evolutie

Het begon voor Mohammed Ali in de jaren 80. Net als vele andere Europese jongeren kreeg hij de smaak van graffiti te pakken. Hij werd aangesproken door het idee dat hij een lelijke betonnen muur kon omvormen tot kunst die om de aandacht van voorbijgangers zou schreeuwen. Hij kreeg echter al snel het gevoel dat graffiti an sich voor hem niet meer volstond. “We gebruikten de muren als alternatieve reclameborden. Hoewel we de openbare ruimte innamen, spoot niemand van ons echt iets betekenisvol op de muren. Op dat moment diende graffiti niet om te communiceren, je toonde gewoon wie je was”, herinnert hij zich. Met het zelfverheerlijkende karakter van tags en de losse, haast onleesbare kriebels van de wildstyle graffiti werd geen echte boodschap overgebracht. De Amerikaanse, urban graffitistijl met zijn Latijns schrift, Engelse woorden en thema’s werden al te vaak geëxporteerd naar de hele wereld.

Daarom besloot hij zestien jaar geleden, als één van de eersten van zijn generatie, invloeden uit zijn islamitisch geloof te injecteren in zijn kunst: woorden en wijsheden uit de Koran, Arabische kalligrafie, en motieven die zijn identiteit weerspiegelden zouden zijn handelsmerk worden: “Ik bleef in die stijl verder gaan, ik bleef die islamitische stijl, islamitische boodschappen en thema’s schilderen. Ik was er enthousiast over omdat niemand anders zoiets deed in die tijd.” 9/11 en de mythes rond de clash of civilizations die met die gebeurtenis gepaard gingen, spoorden Aerosol Arabic aan om met zijn kunst te vechten tegen het hokjesdenken en het stereotyperen, in het bijzonder als moslim in Groot-Brittanië. Zijn graffiti zou vanaf dat moment dienen om mensen uit verschillende gemeenschappen met elkaar te verbinden en in contact te brengen.

Waar hij toen steevast probeerde aan te tonen dat moslims “ook goede mensen zijn”, dat ze geloven in waarden als vrede en kennis, en de heersende, categoriserende percepties over moslims trachtte omver te blazen met kunst, is dat vandaag anders. Het beu om zichzelf altijd maar te moeten bewijzen of te verontschuldigen, gaat hij in zijn kalligraffiti nu uit van zelfvertrouwen: “Er zijn nog altijd artiesten die het vanuit die andere positie doen, en dat is zeker OK. Veel moslimkunstenaars die films maken, en graffiti-artiesten doen het nog. Het is zeker geweldig, ik doe het soms ook nog. Maar mijn kunst is tegenwoordig meer in the face, en laat je met een ietwat oncomfortabel gevoel achter. Maar is dat niet wat kunst hoort te doen?”

Spiritueel en politiek

Islam blijft voor Aerosol Arabic een bron van inspiratie, maar ook de politiek heeft een invloed op zijn werk. Meer nog, voor de artiest zijn kunst en politiek onlosmakelijk met elkaar verbonden. Aerosol Arabic beschouwt het opkomen voor de vrijheden en rechten van zijn medemens als een verantwoordelijkheid die hij als moslim draagt. “Het is één van de plichten die mijn Schepper, die me op deze aardbol heeft gezet, van me verlangt. Politiek actief zijn is een deel van wie ik ben als moslim.” Of het nu gaat om spreken over thema’s in Engeland, zoals het debat over het falen of slagen van multiculturalisme in Europa, of daarbuiten, zoals de Palestijnse kwestie, het zijn onderwerpen die hij wil onderzoeken, zowel in zijn kunst als wanneer hij optreedt als spreker.

Hoewel hij tot nu toe van veel kritiek gevrijwaard bleef, zowel van de autoriteiten als van de moslimgemeenschap, blijkt de Palestijnse kwestie een onderwerp te zijn dat verschillende mensen zenuwachtig maakt. Wanneer er toch negatieve commentaar komt, zoals toen in 2009 de politie van zijn thuisstad Birmingham een muurschildering over Gaza neerhaalde, dan vormt dat voor hem een extra reden om te doen wat hij doet: de dialoog over delicate kwesties openen.

 20121001-wideamsteram

Breaking outside the box

Grootheden zoals Malcolm X en bokser Muhammad Ali zijn voorbeelden die Aerosol Arabic sinds zijn jeugd inspireren. “«The future belongs to those who prepare for it today» is één van mijn favoriete quotes”, zo citeert hij de eerste. In zijn graffiti komen uitspraken van deze persoonlijkheden vaak terug, en hij stelt dat de jeugd van tegenwoordig zich soms meer met hen kan identificeren dan met de profeten die duizenden jaren geleden leefden. Toen hij twijfelde aan wat zijn graffiti op een straathoek zou kunnen teweegbrengen inspireerden zij hem, door het verschil dat zij als individu maakten met hun ideeën en de bewegingen die ze op gang brachten. De toekomstdroom van Aerosol Arabic is dan ook te zien dat anderen geïnspireerd worden door zijn kunst en het werk van zijn collectief Soul City Arts: “Al is het maar één jongere met een spuitbus, die zijn twijfels overwint zoals ik het heb gedaan, en beseft dat kunst de wereld kan en zal veranderen.” Dat anderen hun eigen twijfels overwinnen, een shift in de maatschappij teweegbrengen, een bepaald discours veranderen door hun kunst en de globale beweging doen groeien, dat is wat hij voor ogen heeft. Het beste advies dat hij kan geven aan beginnende artiesten die deze visie delen is gelijkgezinde kunstenaars te zoeken, met hen samen te werken en tegelijk hun eigen kunst te ontwikkelen.

IBP_0875

Dit idee trekt hij ook door in zijn laatste en nog geplande projecten. Graffiti is ietwat gecommercialiseerd en gedesillusioneerd geworden, zo meent hij; je profileren als graffiti-artiest is trendy. Nu hij meer dan 20 jaar actief is in de scene, wil hij als artiest een stap verder gaan. Zijn doel is om verschillende media van expressie, en kunstenaars die op wereldniveau met hun vak bezig zijn in eenzelfde ruimte samen te brengen, en met hen samen werken om de ervaring van de toeschouwer te verruimen en hem omver te blazen. “Door met anderen samen te werken, en van elkaar te leren, kan je vernieuwend uit de hoek te komen. Zo kan de impact van kunst op die manier groter zijn dan wat je kan bereiken als je individueel je pad bewandelt. En dan kan je bergen verzetten, toch?”

Foto’s © Aerosol Arabic

Comments